पुस्तक - चित्तर-बित्तर (Chittar-Bittar)
लेखिका - सारिका कुलकर्णी (Sarika Kulkarni)
भाषा - मराठी (Marathi)
पाने - १५९
प्रकाशन - ग्रंथाली प्रकाशन, मार्च २०२६
छापील किंमत - ३००/- रुपये
ISBN - 978-93-5650-557-5
दैनंदिन आयुष्यामध्ये आपण बऱ्याच लोकांना वरचेवर भेटत असतो. आपले शेजारी, नोकरीव्यवसायातले सहकारी, आजूबाजूचे दुकानदार, रिक्षावाले, सफाईकर्मचारी, घरकाम करणाऱ्या बायका, प्लंबर, इलेक्ट्रिशियन, सुतार वगैरे वगैरे. बहुतेकांची नाव-व्यवसाय आपल्या लक्षात असतात. पण व्यक्ती लक्षात राहण्याची पुढची पायरी म्हणजे तिचं व्यक्तिमत्त्व लक्षात राहणं. हे मात्र फार थोड्या लोकांच्या बाबतीत घडतं. ज्या माणसांच्या वागण्यात, बोलण्यात, हावभावात, हातवाऱ्यात काही वैशिष्ट्य असतं ती माणसं नमुनेदार माणसं म्हणून मनात बसतात. कोणाचं बोलणं सामान्यच असतं पण स्वभाव नमुनेदार असतो म्हणून लक्षात राहतात. अशी माणसं जेव्हा भेटतात तेव्हा त्यांच्या गमतीजमती किस्से हे आपल्याला इतरांनाही सांगावेसे वाटतात. सारिका कुलकर्णी यांचं "चित्तर बित्तर" पुस्तक अशाच नमुनेदार माणसांचे किस्से आपल्याला सांगून आपली करमणूक करणारं आहे.
यात १९ नमुनेदार माणसांची ओळख करून दिली आहे. या पुस्तकात आपल्याशी बोलणाऱ्या निवेदिकेचे आडनाव कुलकर्णीच आहे. श्री. व सौ. कुलकर्णी आणि त्यांची मुलगी हे पुण्यातल्या शांतिप्रसाद सोसायटीत राहतायत. सोसायटीतले त्यांचे लक्षात राहणारे शेजारी, कुलकर्णी बाईंच्या ऑफिसमधले सहकारी ह्यात आहेत. प्रवासानिमित्त बाहेरगावी गेल्यावर भेटलेली, लक्षात राहिलेली माणसे सुद्धा आहेत. चालण्याबोलण्याच्या विशिष्ट लकबी किंवा वेशभूषा काहीतरी विचित्र आहेत असं वर्णन करून इथे विनोद साधला नाहीये तर व्यक्तींचे स्वभाव व त्याच्या अतिरेकामुळे लक्षात राहणारे प्रसंग अशा पद्धतीचे वर्णन आहेत. यातलं कोणीच खलनायक पद्धतीचं अवगुणी नाही. उलट बहुतेक सगळे मनाने चांगले आणि सुसंस्कृतच आहेत. पण त्यांचा चांगुलपणा, प्रेम, पुढाकार घ्यायची वृत्ती किंवा मदत करायची वृत्ती बऱ्याच वेळा "आता यांना आवरा !!" असं म्हणायला लावणारी आहे.
कोण कोण बरे दिसतय याच्यात ? काही वल्लींची ओळख करून घेऊया ..
पाटील - सोसायटी मधल्या सर्व कामांत पुढाकारघेणारे श्री. पाटील. सोसायटीचा गणपती-नवरात्र असो की कुठला कार्यक्रम. सगळी व्यवस्था स्वतः बघणारे, प्रसंगी स्वतःचे पैसे खर्च करणारे पाटील. समोर काम दिसलं, काही अडचण दिसली की स्वतःहून परिस्थितीचा ताबा ते घेतात. काही वेळा समोरच्याला अवघडल्यासारखं झालं तरी त्याकडे अजिबात लक्ष न देता... याचे मजेशीर किस्से यात आहेत
रोतीजा - "रोती जा". बाई तू रड! काही दुःखद वाईट बातमी ऐकली की हुकमी रडू येणारी ऋतुजा. कुलकर्णी काकूंची ऑफिसमधली सहकारी. ऋतुजाच्या वेळी अवेळी रडण्याने निर्माण होणारे अनावस्था प्रसंग छान दाखवले आहेत.
विनोद - लहानपणापासून वडिलांच्या स्टेशनरी दुकानात काम करणारा, वह्यापुस्तकात राहूनही अभ्यासात चमक दाखवू न शकलेला पण इतरांच्या अभ्यासाची मात्र काळजी करणारा विनोद.
सेवाव्रती जोशी काकू - बिल्डिंग मधल्या प्रत्येक अडल्यानडल्या माणसाला मदत करणं, लोकांना आवडीचे पदार्थ करून खायला घालणं आणि त्या बदल्यात कुठलीही अपेक्षा न ठेवणं याचं मूर्तिमंत उदाहरण म्हणजे जोशी काकू. या काकूंनी कोणाकोणाला आणि कशीकशी मदत केली, काकूंच्या या स्नेहाने गुदमरून जाण्याचे प्रसंग तिऱ्हाइतांनाही कसे आले कसे याचे प्रसंग या लेखात आहेत.
"मी काकू" - जोशीकाकूंच्या उलट, काही न करता प्रत्येक गोष्टीचं श्रेय घेण्यासाठी पुढे पुढे करणाऱ्या "मी काकू" सुद्धा पुस्तकात आहेत.
इथे बडबड करणाऱ्या फटकळ कामवाल्या चंद्रा मावशी भेटतील. प्रत्येक सार्वजनिक कार्यक्रमात समारंभात माइकचा ताबा आला की तो न सोडणारे "माइक"ल काका आपल्याला बोलून बोलून हैराण करतील. घरकामाची कंत्राटे घेणारे अप्पा स्वतःच्या कामाविषयीच्या अभिमानाने सांगतील. त्या दर्जाचं काम मजुरांकडून करून घेण्यासाठी शिव्या देऊन आपलं घर बांधतील आणि आपल्या मनातही घर करतील. पंजाबचे दिलखुलास "टिप्सी अंकल" वाहनाची काळजी घेतीलच, पुढे जाऊन परगावाहून आलेल्या माणसाला कायमचं आपलंसंही करतील.
एकदाच भेट झालेले, पण ती भेट कायमची लक्षात राहिली अशाही काही भेटी आणि माणसे पुस्तकात आहेत. पर्यटन स्थळाची, तिथल्या माणसांची स्तंभूत माहिती असणारा पोरसवदा पितळे, टॅक्सीवाले भाडं नाकारतात म्हणून आवाज वाढवून मिळवून देणारा दमदार माणूस सुद्धा आपल्याला भेटेल.
अशी नाना रंगाची नाना ढगांची चित्तरवित्तर माणसं या पुस्तकात आहेत. ह्याला साजेसे असे मुखपृष्ठ आहे. पेनातून बाहेर पडलेले विविधरंगी ठिपके, नावामागचे रंगबेरंगी फरांटे आहेत. पुस्तकाच्या मुखपृष्ठवरच सर्वांची नावे अर्थात अनुक्रमणिका देण्याचा वेगळा प्रयोग केला आहे. पुंडलिक वझे ह्यांनी मुखपृष्ठ केले आहे. तर मजकूराबरोबर असणारी चित्रे आशुतोष वाळे ह्यांची आहेत. "मार्मिक" नियतकालिकात ही लेखमाला प्रकाशित झालेली आहे.
अशी नाना रंगाची नाना ढगांची चित्तरवित्तर माणसं या पुस्तकात आहेत. ह्याला साजेसे असे मुखपृष्ठ आहे. पेनातून बाहेर पडलेले विविधरंगी ठिपके, नावामागचे रंगबेरंगी फरांटे आहेत. पुस्तकाच्या मुखपृष्ठवरच सर्वांची नावे अर्थात अनुक्रमणिका देण्याचा वेगळा प्रयोग केला आहे. पुंडलिक वझे ह्यांनी मुखपृष्ठ केले आहे. तर मजकूराबरोबर असणारी चित्रे आशुतोष वाळे ह्यांची आहेत. "मार्मिक" नियतकालिकात ही लेखमाला प्रकाशित झालेली आहे.
पुस्तक वाचताना खदखदून हसायला येईल असं नाही पण चेहऱ्यावर स्मितहास्य फुलून, वाचनाचा आनंद नक्की मिळेल. विनोदी लिहिलंय म्हणजे ते पोरकट, हलकं आहे असं वाचकांना वाटायला नको म्हणून मुद्दामून काहीतरी गांभीर्य आणायचा किंवा करुणादायक डोळे पाणवणारा शेवट करायचा प्रयत्न केलेला नाही. हे छानच.
व्यक्तिचित्रण म्हटल्यावर पुलंच्या "व्यक्ती आणि वल्लीशी" तुलना मनात सुरू होणे स्वाभाविक आहे. पण एकदोन लेख वाचल्यावर लक्षात येतं ही दोन्हीचा बाज पूर्णपणे वेगळा आहे. "व्यक्ती आणि वल्ली" मधले लेख दीर्घ आहेत. त्यात व्यक्तीच्या आयुष्यातले वेगवेगळ्या कालखंडात घडणारे प्रसंग आहेत. वल्लीपणा मागच्या प्रेरणांचा मागोवा घेण्याचा प्रयत्न आहे. पण सदर पुस्तकाचा उद्देश वेगळा आहे. या पुस्तकातले लेख हे आकाराने लहान आहेत. मर्यादित कालावधीत समोर घडणाऱ्या प्रसंगांतून निखळ मनोरंजन करणारे आहेत. शब्दयोजना वर्णन शैलीसुद्धा वेगळी आहे.
काही पाने उदाहरणादाखल
लेखिकेबद्दल पुस्तकात दिलेली माहिती.
चौकशा करून भंडावून सोडणारे भोसले.... लेखांमध्ये "मी काय म्हणते ..." असं म्हणत शेवट करण्याची लेखिकेने वापरलेली स्टाईल्
माइकल काका
चित्रविचित्र व्यवसाय करून बघण्याची आवड असलेली एकता.
लेखिका आणि मी, दोघेही "पुस्तकप्रेमी" नावाच्या साहित्यविषयक उपक्रमाचे सदस्य आहोत. मे २०२६ मध्ये आमच्या पुस्तकप्रेमी समूहाचे संमेलन कराड येथे साजरे झाले. तिथे थेट लेखिकेकडून पुस्तक विकत घेण्याची संधी मिळाली. तेव्हाचा हा फोटो.
व्यक्तिचित्रण म्हटल्यावर पुलंच्या "व्यक्ती आणि वल्लीशी" तुलना मनात सुरू होणे स्वाभाविक आहे. पण एकदोन लेख वाचल्यावर लक्षात येतं ही दोन्हीचा बाज पूर्णपणे वेगळा आहे. "व्यक्ती आणि वल्ली" मधले लेख दीर्घ आहेत. त्यात व्यक्तीच्या आयुष्यातले वेगवेगळ्या कालखंडात घडणारे प्रसंग आहेत. वल्लीपणा मागच्या प्रेरणांचा मागोवा घेण्याचा प्रयत्न आहे. पण सदर पुस्तकाचा उद्देश वेगळा आहे. या पुस्तकातले लेख हे आकाराने लहान आहेत. मर्यादित कालावधीत समोर घडणाऱ्या प्रसंगांतून निखळ मनोरंजन करणारे आहेत. शब्दयोजना वर्णन शैलीसुद्धा वेगळी आहे.
काही पाने उदाहरणादाखल
लेखिकेबद्दल पुस्तकात दिलेली माहिती.
चौकशा करून भंडावून सोडणारे भोसले.... लेखांमध्ये "मी काय म्हणते ..." असं म्हणत शेवट करण्याची लेखिकेने वापरलेली स्टाईल्
माइकल काका
चित्रविचित्र व्यवसाय करून बघण्याची आवड असलेली एकता.
लेखिका आणि मी, दोघेही "पुस्तकप्रेमी" नावाच्या साहित्यविषयक उपक्रमाचे सदस्य आहोत. मे २०२६ मध्ये आमच्या पुस्तकप्रेमी समूहाचे संमेलन कराड येथे साजरे झाले. तिथे थेट लेखिकेकडून पुस्तक विकत घेण्याची संधी मिळाली. तेव्हाचा हा फोटो.
संमेलनात सारिकाताईंनी "टिप्सी अंकल" ह्या लेखाचं अभिवाचन केलं होतं. त्यांच्या तोंडून व्यक्तिचित्रण ऐकायला मजा आली. त्याची युट्युब लिंक
पुस्तक वाचताना आपल्या आजूबाजूला सुद्धा अशी माणसं आहेत हे सतत वाटत राहील. जणू आपल्याच ओळखीच्या जोशी काकूंना, पाटील काकांना, आपल्याच प्लंबर आप्पांना किंवा असंख्य चौकशा करणाऱ्या आपल्याच नातेवाईकाला ही लेखिका भेटली होती काय असं वाटेल. आपण सुद्धा असं शब्दांकन करावं अशी ही प्रेरणा पुस्तक वाचून मिळू शकेल.
लेखिकेची शैली उसनी घेऊन ... मी काय म्हणतो, तर हे पुस्तक हातात घ्या, कुठलाही लेख काढा, वाचा आणि निर्विष विनोदाचा आनंद घ्या.
——————————————————————————-
मी दिलेली पुस्तक श्रेणी :- जवा ( जमल्यास वाचा )———————————————————————————-
मी दिलेली पुस्तक श्रेणी :- जवा ( जमल्यास वाचा )———————————————————————————-
———————————————————————————-
आवा ( आवर्जून वाचा )
जवा ( जमल्यास वाचा )
वाठीनावाठी ( वाचलं तर ठीक नाही वाचलं तरी ठीक )
नावाठी ( नाही वाचलं तरी ठीक )
———————————————————————————-
.jpg)
