Thursday, 16 November 2017

कांचनगंगा (Kanchanganga)




पुस्तक : कांचनगंगा (Kanchanganga)
लेखिका : माधवी देसाई (Madhavi Desai)
भाषा : मराठी (Marati)
पाने : २१६
ISBN :8177661337 (For printed)ISBN :9788184987386 (for e-book)

लेखिकेबद्दल पुस्तकात दिलेली माहिती :


अंजनीबाई मालपेकर या जुन्या जमान्यातल्या प्रसिद्ध गायिका; हिराबाई पेडणेकर या महाराष्ट्रातील पहिल्या नाट्यलेखिका आणि राजा रविवर्मा या महान चित्रकाराची प्रेरणा असणारी सुरंगा मुळगावकर; या तिघींवर आधारलेली ही कादंबरी आहे असं लेखिकेने प्रस्तावनेत सांगितलं आहे. मात्र या तिघींपैकी अंजनीबाई हेच या कथेचं मुख्य पात्र आहे आणि त्यांच्या जन्मापासून वृद्धापकाळपर्यंतचा प्रवास त्यात आहे. या तिघी बालमैत्रिणी. एकाच शाळेत शिकलेल्या, मुंबईत स्थायिक असलेल्या गोवेकर समजातल्या. त्यामुळे शाळेत आणि अंजनीबाईंच्या नंतरच्या आयुष्यात जेव्हा त्यांची भेट झाली असेल त्या त्या वेळच्या प्रसंगात त्या येतात. हिराबाईंनी लेखनात खूप नाव कमवले. पण त्यांच्या गुणांपेक्षा त्यांच्या सौंदर्याकडे आकर्षित होऊन सलगी करणरेच त्यांना जास्त भेटले. शेवटी योग्य जोडिदार मिळाल्यावर त्या सगळ्यांपासून दूर रहायला गेल्या. या पेक्षा जास्त माहिती कादंबरीतून कळत नाही. तसंच तरूण सुरंगाला पाहून राजा रविवर्मा मोहित झाले. त्यांनी आपल्या चित्रांत देवी, अप्सरा या रूपात सुरंगाचीच प्रतिमा चितारली. सनातनी मंडळींना ही चित्र आवडली नाहीत. या लोकापवादातून सुरंगाने आत्महत्या केली इतकीच माहिती पुस्तकातून मिळते. 

आता मुख्य पात्र सुरंगाकडे वळूया. लेखिकेने प्रस्तावनेत म्हटलंय की "..चारित्र्यसंपन्न अशी अंजनी,गोमंतक मराठा समाज, त्या समाजाची, त्या काळची अवस्था या साऱ्या चौकटीतूनंजनीचं मोठेपण जाणवून द्यायचं होतं.  गायिका म्हणून अंजनीबाईंना मी पूर्णपणे व्यक्त करू शकले नसेनही...पण व्यक्ती म्हणून त्यांचं मोठेपण व्यक्त व्हावं हा माझा प्रयत्न आहे". कादंबरी वाचताना हे तिन्ही प्रयत्न फसलेले दिसतात. तो काळ, म्हणजे नक्की कुठला ? ते कळत नाही. ब्रिटिशराजवटीतला काळ आहे हे कळतं पण नक्की कुठले साल कळत नाही. खऱ्या व्यक्तिवर कादंबरी असताना काळ, तारखा यांचा उल्लेख असला की संदर्भ नीट लागतो. ते या पुस्तकात होत नाही. तसंच अंजनी बाईंचा समाज/जात नक्की कोणता याचाही उल्लेख नाही. मी गोव्यावरच्या कादंबऱ्या आधी वाचल्या होत्या ( प्रार्थनातांडव, होमकुंड) त्यामुळे कलावंतिणी, भाविणी, यजमान, त्यांची कुटुंबव्यवस्था या बद्दल जुजबी माहिती होती. म्हणून मला पुस्तकातल्या गोष्टींचा संदर्भ लागला. पण ज्याला याची काहीच माहिती नाही त्याला पुस्तकातले प्रसंग नीट कळणार नाही किंवा तीव्रता जाणवणार नाही. त्या समाजावरचे संदर्भ ग्रंथ काही मी वाचलेले नाहीत तरी आधीचा कादंबऱ्या वाचून जे जाणवलं, समजलं तसं काही या कादंबरीने होत नाही. 

अंजनीबाई कलावंत समाजात जन्मल्या. गाणं-वाजवणं-नृत्य करणं हे या समाजाच्या उपजीविकेचं साधन आहे. त्यामुळे त्या गाणं शिकल्या, कुठल्याही महान कलाकाराप्रमाणे भरपूर रियाज केला, आवाज खूप चांगला होता म्हणून भरपूर प्रसिद्धी, पैसे, मानसन्मान मिळाले. शेवटी पतीच्या आर्थिक अडचणींमुळे आणि शारिरिक व्याधींमुळे बहुतेक संपत्ती गमवावी लागली हा सरधोपट प्रवास दिसतो (हा प्रवास कथा म्हणून बघताना. प्रत्यक्ष व्यक्तीचं आयुष्य सरधोपट असं म्हणयचं नाहिये). यात "वेगळेपणा" ,"व्यक्ती म्हणून मोठेपणा" असलं काहीच कादंबरीतून जाणवत नाही. 

लेखिकेने प्रस्तावनेत म्हटलं आहे की त्यांनी अंजनीबाईंवरचा एक लेख वाचला आणि त्यातून हे कथाबीज निर्माण झालं. ही कादंबरी पूर्ण वाचल्यावर असं वाटलं की तो लेख आणि लेखिकेच्या संशोधनातून मिळलेली माहिती उदा. - त्यांचे गुरु,त्यांचे घराणे, गाण्याची वैशिष्ट्ये, सन्मान, शिष्य, सहकलाकार इ. जरी कादंबरीच्या सुरुवातीला दिला असता तरी पूर्ण कादंबरी वाचायची गरज पडली नसती. या कादंबरीपेक्षा पण एखाद्या लेखातून अंजनीबाईंची ओळख अजून छान आणि लक्षात राहील झाली असती.


----------------------------------------------------------------------------------
मी दिलेली पुस्तक श्रेणी  :- वाठीनावाठी ( वाचलं तर ठीक नाही वाचलं तरी ठीक )
----------------------------------------------------------------------------------



----------------------------------------------------------------------------------
आवा ( आवर्जून वाचा )
जवा ( जमल्यास वाचा )
वाठीनावाठी ( वाचलं तर ठीक नाही वाचलं तरी ठीक )
नावाठी ( नाही वाचलं तरी ठीक  )
----------------------------------------------------------------------------------


Saturday, 11 November 2017

डॉ. केतकर (Dr.Ketkar)







पुस्तक :  डॉ. केतकर (Dr.Ketkar)
लेखक : द. न. गोखले (D.N. Gokhale) 
भाषा : मराठी (Marathi)
पाने : ३३९
ISBN : दिलेला नाही

ज्ञानकोशकार डॉ. श्रीधर व्यंकटेश केतकर यांचे हे चरित्र आहे. "ज्ञानकोश" म्हणजे मराठीत सांगायचं तर "एनसाक्लोपिडिया" हं :). "एनसाक्लोपिडिया ब्रिटानिका" हे नाव नाव तुम्ही ऐकलं असेल. ऑनलाईन "विकिपिडिया" हे संकेतस्थळ वापरले असेल. विविध भाषांमधील छापिल ज्ञानकोशांची परंपरा बरीच जुनी आहे. त्याच प्रकारचा ज्ञानकोश मराठीत १९२० च्या दशकातच प्रकाशित झाला होता. हा पूर्ण ज्ञानकोश आता ऑनलाईन वाचायला उपलब्ध आहे: http://ketkardnyankosh.com/ 
२३ खंडांचा हजारो पानांचा हा ज्ञानकोश बनवण्याचं मुख्य श्रेय जातं डॉ. श्रीधर व्यंकटेश केतकर यांना. 


कुशाग्र बुद्धिमत्तेच्या डॉ. केतकरांनी अमेरिकेतून शिक्षण घेतलं होतं. तिथे समाजशास्त्रिय अभ्यास केला होता. या संशोधनातून त्यांच्या प्रतिभेला वैश्विक सामजिक सत्य आणि भारताच्या उन्नतीचे मार्ग सापडले. भारतात परत येऊन लोकांना त्यानुसार मार्गदर्शन करायला सुरुवात केली. त्यांचं ठाम मत असं होतं की देशी भाषांचा विकास होणं राष्ट्राच्या उन्नतीसाठी आवश्यक आहे. मराठी ज्ञानभाषा व्ह्यायची असेल तर जागातलं उत्तमोत्तम ज्ञान मराठीत उपलब्ध असलं पाहिजे. त्यासाठी मराठीतही ज्ञानकोश असला पाहिजे. "हे असलं पाहिजे; कुणितरी काहितरी करायला पाहिजे" असं म्हणत वाट बघत बसणारं व्यक्तिमत्त्व ते नव्हतं. त्यांनी हे काम स्वतःच करायचं ठरवलं. १९१६ ते १९२८ इतका काळ ह्या कामाला वाहून २३ खंडांचं काम पूर्ण केलं. आजपासून १०० वर्षांपूर्वी दळणवळणाची, संपर्काची साधनं कमी असताना त्यांनी इतकी माहिती जमवली. अनेक मोठ्या विद्वानांनी वेगवेगळी कारणं देऊन मदत करायचं नाकारलं. टिळकांसारख्या व्यक्तीने लिहायची दाखवली पण लिहिण्याआधीच त्यांचं निधन झालं. ज्ञानकोश कुणा संस्थानिकाच्या, धनिकाच्या देणगीवर नको; इतकंच काय लोकांच्या दानदक्षिणेतूनही नको असा विचार पुढे करत त्यांनी "लिमिटेड कंपनी" स्थापन केली आणि त्याद्वारे भागधारकांकडून (शेअर होल्डर्सकडून) पैसे उभारून काम सुरू केलं. हुशार लेखनिक, संपादक जमवले आणि काम सुरू केलं. त्यांनी पगारावर लोक ठेवले. ज्ञानाची उपासना म्हणजे पदरमोड करून, उपाशीपोटी करायची गोष्ट अशी कल्पना असणाऱ्या समाजात संशोधनासाठी पगार, "लिमिटेड कंपनी" या कल्पना अभिनव होत्या. आजुबाजुच्या समाजाच्या कितितरी पुढे त्यांचे विचार होते; कल्पना खूप पुढच्या होत्या.

काम सुरू झालं म्हणून ते सुरळीत पार पडलं असं नव्हे. व्यवस्थापकीय मंडळातले हेवेदावे, छपखान्यांची दिरंगाई, श्रेयाची लढाई या सगळ्यातून त्यांना जावं लागलं. ज्ञानकोश प्रसिद्ध झाल्यावर त्या प्रती खपवणं, ज्ञानपराङमुख समाजाला त्याची आवश्यकता पटवून पैसे खर्चायला लावणं हे देखील दिव्य होतं. त्यांच्या सहकाऱ्यांच्या खांद्याला खांदा लावून ते स्वतः देखील ऊनपावसात घरोघरी हिंडून ज्ञानकोशाची विक्री करत होते. ज्ञानकोशात वेगवेगळ्या जातींबद्दल, धर्मगुरूंबद्दल संशोधनाअंती त्यांनी लिहिलं होतं. असं सत्य ज्यांच्या स्वाभिमानाआड आलं त्यांच्याशीही त्यांचे वाद झाले. पण तेव्हा वादाचं नियतकालिकांमध्ये लेख लिहिणे, निषेध पत्र पाठवणे, कायदेशीर लढाई लढणे असं होतं. आजच्या सारखं आक्रस्ताळं नव्हतं. नाही म्हणायला मुस्लिम समाजाने तेव्हाही आपले बाहुबल दाखवत त्यांना जिवे मारायची धमकी दिली होती आणि शेवटी महंमद पैगंबरांबद्दलचा भाग गाळायला लावला होता. 

ज्ञानकोशाची निर्मितीप्रक्रिया आणि त्यातला केतकरांचा सिंहाचा वाटा हा या पुस्तकाचा मुख्य गाभा. या कामाला सुरुवात होण्या आधीचा आणि नंतरचा या दोन्ही काळाबद्दलही लेखकाने सविस्तर लिहिलं आहे. बालपण, तेव्हाचा स्वभाग, संस्कार, अमेरिकेतील शिक्षण, तिथे मिळालेली विद्वद्जनांची मान्यता, भारतात परत आल्यावर "राष्ट्रगुरू"च्या भूमिकेतून देशभर लोकांना मार्गदर्शन, ज्ञानकोशानंतर इतर संशोधन; कथा, कादंबऱ्या, राजकीय लेख यांचं लेखन; भारताच्या स्वातंत्र्यासाठी केलेले वेगेवेगळे प्रयोग, इतर भाषांमध्ये ज्ञानकोश तयार करण्यासाठी घेतलेला पुढाकार हे सगळं आहे.

डॉक्टरांच्या च्या पत्नी श्री. शीलवती केतकर या मूळच्या जर्मन-ज्यू मिस. कोहेन. त्या केतकरांना इंग्लंडमध्ये भेटल्या आणि त्यांचा स्नेह जुळला. पण देशभक्ती करू इच्छिणाऱ्याने या बंधनात अडकणं इष्ट नाही म्हणुन ते त्यांचा स्वीकार करत नव्हते. स्वतःची जाज्वल्य हिन्दुत्ववादी भूमिकाही त्यांना परधर्मिय युवतीशी लग्न करायला मागे ओढत होती. ते तसेच भारतात आले. ७-८ वर्षं गेली तरी त्यांच्या प्रेयसीने मात्र त्यांच्यावर पत्राद्वारे प्रेम जागेच ठेवले. आणि बरेच वर्षांनी हो-नाही करता केतकर लग्नाला तयार झाले. मिस. कोहेन या आधी हिंदू झाल्या आणि मग त्या दोघांचे लग्न झाले. कोहेनबाईंना हिंदू करून घेण्यासाठी स्वतःच्या वैदिक अभ्यासातून "व्रात्यस्तोम" नावाचा वैदिक विधी त्यासाठी त्यांनी पुन्हा उजेडात आणला. सहाजिकच सनातनी मंडळींना ही बाब रुचली नाही. केतकरांचा हा आणि या पुढचा वैयक्तिक प्रवासही लेखकाने आपल्यासमोर दाखवला आहे. 

पुस्तक साधारण ६० वर्षांपूर्वीचं असल्यामुळे पुस्तकाची भाषा त्यावेळची, औपचारिक, बरीचशी संस्कृतप्रचुर, जरा जड आहे. काही जुनी छायचित्रे आहेत. हे चरित्र म्हणजे कादंबरी नाही तर लेखकाने निवेदकाची भूमिका घेऊन चरित्र उलगडले आहे. केतकरांनी ज्या भूमिका घेतल्या, विचार मांडले, कृती केल्या त्याचं सडेतोड विश्लेषणही जागोजागी आहे. केतकरांनी केलेल्या चुका, बुद्धिमत्तेच्या अहंकारातून आलेला दडपेपणा, अचाट कल्पनाशक्तीचा अतिरेक होऊन कधिकधी त्याचा संशोधनावर झालेला परिणाम, वागण्यातला विक्षिप्तपणा हे सगळंही निःसंकोचपणे मांडलं आहे.

त्यामुळे हे चरित्र नुसत्ती घटनांची जंत्री न होता जिवंत चरित्र होते. राजकारणी, उद्योजक, कलाकार यांचा संघर्ष आपल्या वाचनात येतो. पण बौद्धिक संशोधकालाही संघर्ष करावा लागतो; व्यवहारात लक्ष दिलं तरच काम पूर्णत्वाला जातं; काम कितीही चांगलं असलं आणि आपण निस्वार्थभावनेने काम करत असलो तरी क्षुद्र्भावनेच्या व्यक्तींचा सामना करावाच लागतो हेही आपल्याला मार्गदर्शक ठरेल.  पुस्तकाची भाषा आणि त्यातल्या तपशीलांमुळे सर्वसामान्य वाचकाला पूर्ण चरित्र वाचणं जरा जड वाटू शकतं. पण  मराठीला ज्ञानभाषा बनवायला एका महान व्यक्तीने आयुष्य अर्पण केलं या कृतज्ञतेतून ज्ञानकोशाच्या निर्मितीचा भाग तरी मराठीप्रेमींनी वाचायलाच हवा.


------------------------------------------------------------------
मी दिलेली पुस्तक श्रेणी  :- जवा ( जमल्यास वाचा )
------------------------------------------------------------------


---------------------------------------------------------------------------------
आवा ( आवर्जून वाचा )
जवा ( जमल्यास वाचा )
वाठीनावाठी ( वाचलं तर ठीक नाही वाचलं तरी ठीक )
नावाठी ( नाही वाचलं तरी ठीक)
----------------------------------------------------------------------------------




पुस्तकाची अनुक्रमणिका :








Thursday, 9 November 2017

शिवभारत - Shivabharat Biography Of Shivaji Maharaj in Sanskrit






नेटवर अचानक काहीही हाताला लागू शकतं. आज माझ्या मराठी शिकवण्याचा कामासंबंधी शोधताना अचानक वेगळंच घबाड हाती लागलं. छत्रपती शिवाजी महाराजांचे चरित्र असलेले "शिवभारत". विशेष म्हणजे आज शिवप्रतापदिन आहे ज्या दिवशी महाराजांनी अफजलखानाचा वध केला. सुंदर योगायोग. 

"शिवभारत" हा मूळ संस्कृत ग्रंथ आणि त्याचे समश्लोकी मराठी भाषांतर ऑनलाईन उपलब्ध आहे. ऑनलाइन वाचू शकतो. त्यासाठी या लिंकवर जा.
https://archive.org/stream/ShriShivbharat#page/n1/mode/2up


मी वाचलं कि त्याबद्दल अधिक लिहीन पण तुम्हाला सांगायला उशीर नको म्हणून लगेच लिंक शेअर केली.
शिवप्रेमी, इतिहासप्रेमी, संस्कृतप्रेमी मित्रांशी शेअर करा. 

Sunday, 29 October 2017

मोडी लिपी शिका सरावातून (Modi Script Learn & Practice)





पुस्तक :  मोडी लिपी शिका सरावातून (Modi Lipi shika saravatun)  - Modi Script Learn & Practice
लेखक : नवीनकुमार माळी (Navinkumar Mali)
भाषा : मराठी आणि इंग्रजी (Marathi & English)
पाने : १७५  ( मोठ्या ए-फोर किंवा लॉंग बुक आकारातील)
ISBN :978-1-63535-518-5

इंग्रजी लिहिताना आपण रोमन लिपी वापरतो आणि मराठी लिहिताना देवनागरी लिपी. तसेच इंग्रजी लिखाण वेगाने व्हावे म्हणून कर्सिव लिपी/रनिंग लिपी आहे. त्याचप्रमाणे मराठी लेखन वेगात व्हावे यासाठी "मोडी" लिपी पूर्वी वापरली जात असे. १२व्या शतकापासून शिवकाल, पेशवेकाल, ब्रिटिशकाल यांमध्ये मोडीलिपी मोठ्याप्रमाणवर वापरली जात असे. जिथे राजभाषा मराठी होती तिथे राजकीय पत्रसंवाद, व्यावसायिक व्यवहारांच्या नोंदी, जमिनीची इनामे, खरेदीविक्री यांच्या नोंदींसाठी मोडीलिपीचा वापर होत असे. माझ्या वडिलांनी सांगितलं की ४०-५० वर्षांपूर्वी त्यांच्या नातेवाईकांकडे घरगुती पत्रं पण मोडी लिपीत लिहिलेली त्यांनी बघितली आहेत. 

पण आता ही लिपी वापरात नसल्याने ही लिपी वाचू शकणारे लोक खूप कमी राहिले आहेत. जुने-जाणते लोक, इतिहाससंशोधक किंवा जुन्या लिपी-भाषांचे अभ्यासक यांपुरतीच ती मर्यादित राहिली आहे. शिवकाल-पेशवेकाल या मराठी माणसाला अभिमानस्पद असणाऱ्या कालखंडाचा इतिहास या मोडीलिपीत कुलुपबंद होऊन पडला आहे. सर्वसामान्य वाचक थेट जुनी कागदपत्रे वाचू शकत नाही.

पण आता मनु बदलतो आहे. मोडीलिपीचं महत्त्व जाणून तिच्याकडे आकर्षित होणाऱ्यांची संख्या वाढते आहे. मोडी जाणणारेही त्याला सकारात्मक प्रतिसाद देत आहेत. तरूण आणि मध्यमवयीन पिढी नवीन तंत्रज्ञानाच्या सुयोग्य वापरातून या प्रसार-प्रचाराला गती देत आहेत. नवीनकुमार माळी हे असेच मोडीप्रेमी युवक आपल्यासाठी घेऊन आले आहेत पुस्तक "मोडी लिपी शिका सरावातून".

लेखकाबद्दल पुस्तकात दिलेली माहिती:


या पुस्तकात मोडीची मुळाक्षरे, बाराखडी, जोडाक्षरे दिलेली आहेत. मोडी शिकवणाऱ्या पुस्तकांतून तुम्हाला हा मजकूर आढळेल पण या पुस्तकाचं वैशिष्ट्य हे आहे की यात सरावासाठी सगळ्या अक्षरांचा कित्ता आहे. उदा.



शाळेत "व्यवसाय" किंवा वर्कबुक भरायचो त्या आकारातलं पुस्तक आहे. कित्ता गिरवून गिरवून तुम्ही अक्षर घोटू शकता. अक्षराचा आकार लक्षात येण्यासाठी हे चांगलं आहे.  मी शाळेत असताना हस्ताक्षर सुधारण्यासाठी "सुलेखन" असा कित्ता होता. मोडीच्या या कित्त्यामुळे तुमचं मोडी लेखन सुरुवातीपासूनच सुवाच्य होईल. 

पुस्तक द्विभाषिक आहे. जी माहिती मराठीत आहे तिचं इंग्रजी भाषांतरही आहे. ज्याला मराठी येत नाही अशी व्यक्तीही थेट इंग्रजीतून मोडी शिकू शकेल. पण मोडी लिपी शिकून शेवटी वाचायचा मजकूर मराठीतलाच. तेच जर समजत नसेल तर अक्षरओळख होऊनही गाडं अडणारच. त्यामुळे या इंग्रजी भाषांतराचा फार उपयोग होईल असं वाटत नाही.

पुस्तकात मोडीलिपीच्या इतर पैलूंचाही विचार आहे. अनुक्रमणिका बघितली की लक्षात येईल.


सरावासाठी मोडी छापिल परिच्छेद आहेत. एकदोन जुनी पत्रं ही आहेत. मोडी लेखन नीट जमू लागलं की हे छापिल उतारे तुम्ही सहज वाचू शकाल. जुनी पत्र वाचताना मात्र धाड्‌कन तोंडावर पडल्यासारखं होतं. काहीच बोध होत नाही. एकदोन ओळखीची काही अक्षरं दिसतात आणि बाकी मात्र अगम्य गिचमिड वाटते. पण इतपत मोडी आलं तरी तुम्ही पहिली पायरी व्यवस्थित पार केली असं म्हणायला हरकत नाही. यातच या पुस्तकाचा उद्देश पूर्ण झाला असं मी म्हणेन. छापिल, सुवाच्य मोडी वाचता येत्ये पण जुनी पत्रं वाचता येत नाहियेत ही रुखरुख तुम्हाला स्वस्थ बसू देणार नाही आणि प्रगत अभ्यासाचा शोध तुम्ही घेऊ लागाल हे नक्की. 

नवशिक्यांसाठी पुस्तक उपयुक्त आहेच. पण पुस्तकाची पुढची आवृत्ती निघेलच तेव्हा विचार करण्यासाठी काही सुचवावेसे वाटते आहे : 
1) एकाच अक्षरांचे विविध प्रकार दिले आहेत तसेच एकसारखी दिसणारी पण वेगवेगळी अक्षरे एकत्र द्यायला हवीत म्हणजे एका नजरेत ती दिसली की त्यांच्यातला सूक्ष्म फरक चट्‌कन जाणवतो. 
2) "र चा वापर" या प्रकरणात थोडा "विषयप्रवेश" म्हणजे ’र’चे प्रकार काय आहेत; कसे वापरले जातात ही थोडी "थेअरी" समजवून सांगितली की पुढचे "प्रॅक्टिकल" अजून सोपं वाटेल.
3) सरावासाठी जे उतारे आणि पत्रं दिली आहेत त्यांचं देवनागरी लिप्यंतरण द्यायला हवं होतं. 
4) मोडी सरावासाठी स्वतःच्या किंवा त्यांच्या विद्यार्थ्यांच्या अनुभवातून समजलेल्या काही "टिप्स अ‍ॅंड ट्रिक्स" दिल्या असत्या तर अजून मजा आली असती.
5) हे पुस्तक यशस्वीरित्या पूर्ण केलं की पुढची पायरी काय; याच्याकडे अंगुलीनिर्देश हवा. फेसबुक ग्रूप, यूट्यूब व्हिडिओ, शिकवण्या ज्यात लेखक स्वतःही सक्रिय आहेत त्यांची माहिती देणंही अगत्याचं होईल.

मी काही वर्षांपूर्वी ढवळे प्रकाशनाच्या पुस्तकावरून मोडी शिकलो होतो. छपिल मोडी वाचता येऊ लागली पण पुढच्या प्रगत शिक्षणाचा योग अजून जुळून आला नाही. ट्विटर वर मी नवीनकुमारांचे मोडी विषयक ट्वीट्स बघितलेले. त्यांनीही माझा ऑनलाईन मराठी भाषा शिकवणारा उपक्रम व आधीची पुस्तक परीक्षणे वाचली होती. त्यातून आमचं फोनवर बोलणंही झालं.  नवीनकुमारांनी पुस्तक मला पाठवून मला पुन्हा त्यांच्या पुस्तकाबद्दल अभिप्राय द्यायला सांगितल्यामुळे मोडीच्या माझ्या आठवणी ताज्या झाल्या. या पुस्तकाचे परीक्षण लिहून, इतरांना याबद्दल सांगून मोडीप्रचारात माझाही खारीचा वाटा देण्याची संधी मला त्यांनी दिली याचा मला आनंद आहे. 

पुस्तक अमेझॉनवरसुद्धा उपलब्ध आहे. 
https://www.amazon.in/MODI-SCRIPT-Learn-Practice-Navinkumar/dp/1635355184/
ही लिंक बघा. नाही चालली तर थेट नाव शोधा.


मोडीवरचं पुस्तक वाचताना मलाही पुन्हा मोडी लिहावसं वाटू लागलं. म्हणून या परिक्षणाचे पहिले दोन परिच्छेद मोडीत लिहिले आहेत. एकूणच हातने लिहिण्याची सवय गेल्याने सध्या अक्षर तितकं चांगलं राहिलं नाही, त्यात हे मोडी. त्यामुळे पुढचे उतारे दुर्बोध वाटले तर सगळा दोष माझ्याकडेच बरं



------------------------------------------------------------------
मी दिलेली पुस्तक श्रेणी  :- आवा ( आवर्जून वाचा ) आशि (आवर्जून शिका)
------------------------------------------------------------------


---------------------------------------------------------------------------------
आवा ( आवर्जून वाचा )
जवा ( जमल्यास वाचा )
वाठीनावाठी ( वाचलं तर ठीक नाही वाचलं तरी ठीक )
नावाठी ( नाही वाचलं तरी ठीक)
----------------------------------------------------------------------------------

Tuesday, 24 October 2017

LOSER-Life of software engineer (लूजर - लाईफ ऑफ सॉफ्टवेअर इंजिनियर)





पुस्तक : LOSER-Life of software engineer (लूजर - लाईफ ऑफ सॉफ्टवेअर इंजिनियर)
लेखक : Dipen Ambalia (दिपेन अंबालिया
भाषा : English(इंग्रजी )
पाने : २१०
ISBN : 978-81-7234-397-2


माहिती तंत्रज्ञान अर्थात "आयटी" क्षेत्र भारतातलं रोजगाराचं महत्त्वपूर्ण क्षेत्र आहे. आयटी म्हटलं की - चांगला पगार मिळतो, परदेशवारीची संधी मिळते; परदेशी कायमस्वरूपी स्थायिक होण्याचा अलभ्यलाभ मिळतो, आरामदायी एसीत बसून काम करायचं असतं अशी वेगवेगळी वैशिष्ट्य आपल्याला कुणीही सांगेल. त्यात काही चुकीचंही नाही. पण समर्थांनी म्हटलंच आहे "जगी सर्व सुखी असा कोण आहे?". एखाद्या आयटीवाल्याशी तुम्ही बोललात तर तो तुम्हाला त्याच्या समस्यांचा पाढा वाचून दाखवेल. आत्महत्याग्रस्त शेतकरी, शोषित कामगार किंवा वंचित आदिवासी यांच्या समस्यांइतक्या या समस्या तीव्र, जीवघेण्या नक्कीच नाहीत. पण तरीही त्याला काहितरी सलतंय खरं; हे तुम्हाला समजेल ! तो आयटिवाला  जर "दिपेन अंबालिया" असेल तर तो नुसतं तुमच्याशी बोलणार नाही थेट पुस्तकंच लिहील "लूजर - लाईफ ऑफ सॉफ्टवेअर इंजिनियर" नावाचं. आणि त्याच्या समस्या ऐकताना तुमच्या डोळ्यातून खरंच पाणी येईल... हसून हसून.

लेखकाबद्दल पुस्तकात दिलेली माहिती आणि अनुक्रमणिका



दिपेन अंबालिया या एका सॉफ्टवेअर इंजिनियरने विनोदी खुसखुशीत शैलीत आयटी क्षेत्रातल्या वेगवेगळ्या पैलूंवर भाष्य केलं आहे. आयटीची-आउटसोर्सिंगची सुरुवात काही दशकांपूर्वी नाही तर कोलंबसाच्या काळातच झाली असं सांगत तेव्हाची परिस्थिती आणि आत्ताची परिस्थिती यांची गमतीदार तुलना त्याने केलीये. व्यवसाय कुठल्यही असो, "मी मरमरून काम करतोय पण मला त्याचं काही फळ नाही; त्या कमचुकाराला मात्र बढती" ही रड सगळीकडचीच. आयटीही त्याला अपवाद नाही. म्हणून जास्त मेहनत "करू नका" तर जास्त मेहनत करतोय असं "दाखवा" असा सल्ला दिपेन देतो आणि असं दिसायचं कसं याचं मार्गर्शनही करतो. मॅनेजर जवळ आला की कसा विचार करतोय असं दाखवायचं, आकृत्या काढून नवीन कल्पना डोक्यात शिजत्ये असं दाखवायचं नाहितर कहितरी कारण काढून बोलणं कसं टाळायचं इ.

मीटींग, प्रेझेंटेशन्स हा आयटीतला अविभाज्य भाग. लांबलचक चालणाऱ्या मीटींग्स, कंटाळवाणी प्रेझेंटेशन्स यातून तरून जाण्यासाठी कंटाळा घालवायचे आणि आपण लक्ष देतो आहोत असं दाखवायचे विनोदी उपायही सांगितलेत. नमुन्यादाखल हे वाचून बघा :


सॉफ्टवेअर इन्जिनिअरच्या (लेखकाच्या शब्दात : सॉफ्टीच्या) जॉबच्या पहिल्या दिवशी काय होतं तिथपासून शेवटच्या दिवशी काय होतं इथपर्यंतत नेहमी घडणाऱ्या बऱ्याच गोष्टी लेखकाने सांगितल्या आहेत. अप्रेझल अर्थात पर्फॉर्मन्स इवॅल्युएशनच्यावेळी मॅनेजर बरोबर बातचित होताना "तू इतरांपेक्षा वेगळं काय केलं??" असा असणारा सूर १८० अंशात बदलतो जेव्हा तोच सॉफ्टी राजिनामा देतो. आणि मग याच चर्चा कशा होतात हेही लिहिलंय.

ऑनसाईट - परदेशवारी किंवा दीर्घ मुदतीचा परदेशवास - हा आयटीचा मुख्य आकर्षणबिंदू. पण हे ऑनसाईट मिळणं सोपं नाही  महाराजा. त्यामुळे असं ऑनसाईटला जाऊन आल्याने कॉलर टाईट करून वागणारे आणि ऑनसाईट कधी न गेलेले यांच्या वागण्यात कसा बदल दिसेल तेही वाचणं खूप मजेशीर आहे. उदाहरणादखल थोडं :


आयटीत छान छान सुंदर मुली असतात पण आपल्या वाट्याला त्यातली नेमकी कुणीच येत नाही या प्रकारचं गुलाबी दुःखही बऱ्याच जणांचं असतं. आणि आपल्या टीम मध्ये सुंदर मुलगी आहे पण केवळ ती सुंदर आहे; फटाकडी आहे म्हणून सगळ्या चांगल्या गोष्टी तिलाच मिळतात असलंही गुलाबी दुःख कुणाचं आहे. आकर्षक, देखणे (मुलगा किंवा मुलगी) आणि तसे नसणारे अश्या प्रकारात सॉफ्टींचं वर्गीकरण केलं तर त्यांच्या वागण्या-बोलण्या-विचार करण्यात कसा फरक दिसेल यांचं विश्लेषणही "संशोधनाअंती" लेखकाने मांडलं आहे.

"Grass is always greener on other side" या म्हणीला आयटीच्या दृष्टिकोनातून बघितलं की काय जाणवेल ? दुसऱ्या प्रोजेक्ट मध्ये शिकायची जास्त संधी आहे, दुसऱ्या प्रोजेक्ट मध्ये लोक जास्त एन्जॉय करतात, दुसऱ्या टेक्नोलॉजीला जास्त मागणी आहे इ. याच निरीक्षणातून लेखकाने सांगितले आहेत आयटीचे मनोरंजक "वैश्विक नियम".

एकूणच काय जर तुम्ही ज्युनिअर लेव्हलचे सॉफ्टवेअर इंजिनिअर असाल किंवा सिनियर लेव्हलचे; यातले बरेच अनुभव तुम्हाला स्वतःला किंवा सहकाऱ्यांना आले असतील, आजुबाजुला दिसत असतील आणि नसतील आले तरी असं होऊ शकतं याची कल्पना तर नक्कीच करता येईल. त्यामुळे पुस्तक वाचताना ते अनुभव आठवून किंवा त्या प्रसंगाची कल्पना करून तुम्ही हसाल हे नक्की. पुस्तक विनोदी आहे, विडंबन स्वरूपातलं आहे; त्याच्याकडे तितक्याच हलक्याफुलक्या शैलीतनं बघूनच वाचलं पाहिजे. मी असं करत नाही, आमच्याकडे कोणी असं वागत नाही, आयटी क्षेत्राला बदनाम करणारं पुस्तक आहे अशी "असहिष्णुता" दाखवू नका. सर्कशीत, जत्रेत "हसरे आरसे" असतात - अंतर्गोल, बहिर्गोल आरसे. त्यात आपण कधी ढेरपोटे दिसतो, कधी चवळीच्या  शेंगेसारखे, कधी वेड्यावाकड्या तोंडचे. हे पुस्तक तसं अहे. काही गोष्टी नेहमीपेक्षा मोठ्या दिसतील काही काही नेहमीपेक्षा खूप लहान. आयटितल्या नेहमीच्या अनुभवांचा मसावि आणि वाईट अनुभवांचा लसावि.

हे पुस्तक वाचतनाच फेसबुकवर लेखक दिपेनशी फेसबुकवर संपर्क केला होता. मग फोनवर थेट बोलणंही झालं. त्यामुळे मी परीक्षण लिहिलेलं हे लागोपाठ दुसरं पुस्तक आहे जे माझ्याच वयाच्या, आयटीतल्याच तरूण लेखकांनी लिहिलं आहे आणि पुस्तकाच्या निमित्ताने त्यांच्याशी थेट बोलणं ही झालं.

हे पुस्तक मराठीत अनुवादित झालं तर ज्यांची मुलं, नातवंडं, शेजारी-पाजारी आयटीत आहेत अश्या मोठ्या वयाच्या वाचकांना देखील तरुणांच्या जगात डोकवायची संधी मिळेल असं मला वाटतं. तो पर्यंत ज्यांना इंग्रजी वाचन आवडतं त्यांनी जरूर वाचा.



------------------------------------------------------------
मी दिलेली पुस्तक श्रेणी  :- आवा ( आवर्जून वाचा )
------------------------------------------------------------


---------------------------------------------------------------------------------
आवा ( आवर्जून वाचा )
जवा ( जमल्यास वाचा )
वाठीनावाठी ( वाचलं तर ठीक नाही वाचलं तरी ठीक )
नावाठी ( नाही वाचलं तरी ठीक)
----------------------------------------------------------------------------------

Thursday, 19 October 2017

ही आगळी कहाणी (hi aagali kahani)





पुस्तक : ही आगळी कहाणी (hi aagali kahani)
लेखक : निलेश नामदेव मालवणकर (Nilesh Namdev Malavanakar) 
भाषा : मराठी (Marathi)
पाने : १३६
ISBN : दिलेला नाही


बरेच दिवसांत मराठी कथासंग्रह वाचला नव्हता. मराठी कथासंग्रह खूप लवकर वाचून होतात आणि लगेच पुस्तक बदलायला वाचनालयात जावं लागतं. लगेच जाणं झालं नाही की चांगल्या पुस्तकाशिवाय आठवडाभर रहावं लागतं. म्हणून इतक्यात वाचनालयातून कथासंग्रह आणला नव्हता. पण "ही आगळी कहाणी" कथासंग्रह मला शोधत घरी आला. या पुस्तकाचे लेखक निलेश मालवणकर याने माझी आधीची पुस्तक परीक्षणे वाचली होती आणि फेसबुकवर स्वतःहून मला संपर्क करत त्याचं पुस्तक वाचून अभिप्राय द्यायला सांगितलं होतं. त्याचा काही गैरसमज झाला असावा असंच मला प्रथम वाटलं. मी त्याला सांगितलं की मी काही "साहित्य समीक्षक" वगैरे नाही. साधा वाचक आहे. पुस्तक वाचून मला काय वाटलं, आवडलं ते लिहितो इतकंच. पण त्याने "वाचकांच्या नजरेतून परीक्षण आवडेलच" असं म्हणत पुस्तक घरपोच करण्याची व्यवस्था केली. अशा प्रकारे कोणी स्वतः येऊन पुस्तक वाचायला सांगितलं,अभिप्राय द्यायला सांगितला याची मला गंमत वाटली. आता पुस्तक वाचून झाल्यावर एक चांगलं पुस्तक वाचल्याचा, त्याचं परीक्षण लिहीत असल्याचा आनंदही आहे

निलेश मालवणकर हा तरूण लेखक व्यवसायाने आयटी क्षेत्रात आहे. पण गेल्या चारपाच वर्षांपासून जोमाने कथा लेखन करत आहे. पुस्तकात दिलेली त्याची माहिती.

निलेशचं पेसबुक प्रोफाईल  : https://www.facebook.com/nilesh.malvankar.3

या पुस्तकातल्या कथा विनोदी, रोमॅंटिक, कल्पनाभरारी(फॅंटसी) अशा वेगवेगळ्या प्रकारच्या आहेत. या लघुकथा असल्यामुळे कथांबद्दल जास्त सांगितलं तर गोष्टच सांगून टाकल्यासारखं होईल. म्हणून दोन-तीन गोष्टींबद्दल थोडंच लिहितो . 

"सोळावं वरीस धोक्याचं" ही महासंगणकांच्या कृत्रिम बुद्धीमत्ता आणि भावभावना यांच्या बद्दलची गोष्ट आहे. "कळविण्यास आनंद होतो की" मध्ये आदर्श विचार बोलणं किती सोपं आहे पण आदर्श कृती करणं किती कठीण हे एका साध्या प्रसंगातून दाखवलं आहे. 
"डायनोसॉरची बेंबी" ही खूपच मजेशीर आणि शेवटी अजून विनोदी झटका देणारी गोष्ट आहे. 
एक दोन गोष्टींत तर खऱ्या व्यक्तीरेखांच्या नावांत थोडा बदल करून त्या व्यक्ती भेटल्या तर काय होईल असा कल्पनाविलास आहे उदा. गोपी नय्यर आणि मन्नू मलिक; बिंदा करंदिकर आणि वसंत नारळीकर इ.  "परिकथेतील राजकुमारा" मला आवडली. परीकथेतले राजपुत्र, राक्षस, गरीब मुलगी ही रूपकं वास्तव जगात  बघितली तर वास्तव जगही तितकच नाट्यपूर्ण प्रसंगांनी भरलेलं आहे हे आपल्याला लेखकाने दाखवलं आहे. 

सगळ्या कथा पुरेशा लंबीच्या आहेत. उगीच पाल्हाळ नाही किंवा एकपानी कथा असंही नाही. एखाददोन गोष्टी वगळता या कथा रडकथा नाहीत. गोष्टीला काहितरी कलाटणी द्यायची म्हणून अपघात, दुर्धर आजार असलं काहितरी असलं की माझा विरस होतो. माझं रावसाहेबांसारखं आहे "ते बायकांच्या ऑडियन्सला रडवायला पोर मारूनबिरून टाकू नका.  पोरं मारून, लोक रडवून पैसे मिळवायचं म्हणजे पाप हो...थू!" :) :)  म्हणून ताज्यातवान्या भाषेतल्या या गोष्टी मला भावल्या. 

कंटाळला असाल तर किंवा प्रवासात विरंगुळा म्हणून वाचायला हे पुस्तक छान आहे. दोनतीन तास छान जातील; एका बैठकीतही पूर्ण होईल वाचून.


------------------------------------------------------------
मी दिलेली पुस्तक श्रेणी  :- जवा ( जमल्यास वाचा )
------------------------------------------------------------


---------------------------------------------------------------------------------
आवा ( आवर्जून वाचा )
जवा ( जमल्यास वाचा )
वाठीनावाठी ( वाचलं तर ठीक नाही वाचलं तरी ठीक )
नावाठी ( नाही वाचलं तरी ठीक)
----------------------------------------------------------------------------------

Sunday, 8 October 2017

99 : Unforgettable Fiction, Non-Fiction, Poetry & Humour (९९:अनफर्गेटेबल फिक्शन, नॉन-फिक्शन, पोएट्री अ‍ॅंड ह्यूमर)





पुस्तक : 99 : Unforgettable Fiction, Non-Fiction, Poetry & Humour (९९:अनफर्गेटेबल फिक्शन, नॉन-फिक्शन, पोएट्री अ‍ॅंड ह्यूमर)
लेखक : Khushwant Singh (खुशवंत सिंग)
भाषा : English (इंग्रजी )
पाने : ४२२
ISBN : 978-93-83064-75-5


खुशवंतसिंग या प्रथितयश इंग्रजी लेखकांच्या 99 निवडक साहित्यकृतींचा हा संपादित संग्रह आहे.अनुक्रमणिकेवरून पुस्तकाच्या मजकुराची तुम्हाला कल्पना येईल.







हे पुस्तक मी पूर्ण वाचलं नाही म्हणून खरं म्हणजे मी याचं परीक्षण लिहायला नको. पण हे पुस्तक पूर्ण वाचलं नाही याचं कारण वेळ नव्हता हे नाही. हे पुस्तक माझ्याकडे 2-3 आठवडे होतं. म्हणजे दोनतीन विकेंड, चार पुणे-मुंबई प्रवास इतका वेळ पुस्तक वाचनासाठी मिळाला. पण प्रत्येक वेळी काही पानं वाचली आणि कंटाळून पुस्तक बाजूला ठेवलं. ऐतिहासिक, व्यक्तिचित्र, काल्पनिक, स्वमदत अशा सगळ्या प्रकारातले लेख वाचले पण काही मजा नाही आली. 

या पुस्तकाबरोबर घेतलेलं पुलंचं एक पुस्तक संपलं; मागून आलेलं एका नव्या लेखकाचा कथासंग्रहही वाचून पूर्ण होत आला. पण हे पुस्तक काही पुढे जात नाही. इतक्या मोठ्या लेखकाचं निवडक पुस्तक म्हणजे वाचनाची मजा असणार अश्या अपेक्षेने पुस्तक घेतलं आणि फारच अपेक्षाभंग झाला.

आता खुशवंतसिंगांची एखादी कादंबरीच वाचून बघितली पाहिजे मग कळेल की त्यांच्याबरोबर बरोबर सूत जुळतंय का नाही. सध्यातरी हे पुस्तक वाचन इथेच थांबवतोय.


------------------------------------------------------------
मी दिलेली पुस्तक श्रेणी  :- नावाठी ( नाही वाचलं तरी ठीक)
------------------------------------------------------------


---------------------------------------------------------------------------------
आवा ( आवर्जून वाचा )
जवा ( जमल्यास वाचा )
वाठीनावाठी ( वाचलं तर ठीक नाही वाचलं तरी ठीक )
नावाठी ( नाही वाचलं तरी ठीक)
----------------------------------------------------------------------------------