Posts

कोंदण (Kondan)

Image
पुस्तक : कोंदण (Kondan)
लेखन : श्रीकांत लागू (Shrikant Lagu)
भाषा : मराठी (Marathi)
पाने : १६८
ISBN : 978-93-80361-25-0

"लागू बंधू हिरे-मोती" या पेढीचे संचालक असणऱ्या श्रीकांत लागूंच्या हरहुन्नरी, प्रचंड कुतूहल आणि साहसी व्यक्तिमत्त्वाची ओळख आपल्याला या पुस्तकातून होते. त्यांची ओळख आधी करून घेऊया.





त्यांच्या पंचाहत्तरी निमित्त त्यांच्या निवडक लेखांचा हा संग्रह केला आहे. त्यातून त्यांनी केलेली भटकंती, वेगवेगख्या ठिकाणांहून बघितलेली ग्रहणं, कलाक्षेत्रातल्या मुशाफिरी, त्यातून जमलेल्या स्नेहसंबंधांचे अनुभव आपल्याला वाचायला मिळतात. कैलास-मनससरोवर चा प्रवास (८० च्या दशकातला), ९२ सालाआधी अयोध्येला दिलेली भेट- आणि एका चिकित्सकाच्या नजरेतून तिचं वर्णन, सूर्यग्रहण बघण्याचा अनुभव, जगातल्या मोठमोठ्या धबधब्यांना दिलेल्या भेटी, पहिले एव्हरेस्टवीर एडमंड-नॉरगे नसून दुसरे आहेत याबद्दल होणऱ्या चर्चेची ओळख, इशान्य भारतातल्या प्रवासाचा एक अनुभव असे लेख  आहेत. विविध रत्नांची तोंडओळख करून देणारा एक लेख आहे. अनुक्रमणिकेवर एक नजर टाकूया. लेखांच्या शीर्षकावरून विषयांची कल्पना येईल.




ग्रहणाबद्दलच्या लेखातला ए…

The RSS: A view to the inside (द आरएसएस:अ व्ह्यू टू द इनसाईड)

Image
पुस्तक : The RSS: A view to the inside (द आरएसएस:अ व्ह्यू टू द इनसाईड)
लेखक : Walter K. Andersen (वॉल्टर के. अ‍ॅंडरसन) & Shridhar Damle (श्रीधर दामले)
भाषा : English (इंग्रजी)
पाने : ४०५
ISBN :978-0-670-08914-7
किंमत : ६९९ रु.
प्रकाशन : २०१८

राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ ही सध्या जगातील सर्वात मोठी स्वयंसेवी संस्था आहे. संघ परिवारातल्या भाजप कडे सध्या केंद्र सरकार आणि बरीच राज्य सरकारे असल्याने संघाची राजकीय ताकदही खूप मोठी आहे. मूलतः स्वयंसेवी संस्था असल्यामुळे संघाचे आणि संघाशी संबंधित संस्थांच्या सेवाकार्याचे जाळे देशभर पसरलेले आहे. या संस्थांच्या किंवा संघटनांच्या माध्यमातून समाजातल्या प्रत्येक घटकाशी प्रत्यक्ष अथवा अप्रत्यक्षपणे संघ जोडला गेलेला आहे. या कामांमध्ये जशी विविधता आहे तशीच विविधता संघाबद्दलच्या भावनांमध्येही आहे. स्वयंसेवकांमध्ये संघाप्रती निष्ठा, संलग्न संस्थांमध्ये काम करणाऱ्यांना संघाप्रती आदर, सर्वसामान्यांना संघाच्या कामाबद्दल कौतुक; विरोधकांना राग, मत्सर, द्वेष; अल्पसंख्यांक समजामध्ये संघाबद्दल संभ्रम, भीती इ. भावना पहायला मिळतात. अशा या बलाढ्य संस्थेच्या इतिहासात, वाढीत…

एम आणि हूमराव (Em Ani Humrao)

Image
पुस्तक : एम आणि हूमराव  (Em Ani Humrao)
भाषा : मराठी (Marathi)
मूळ पुस्तक : एम अँड बिग हूम (Em and Big Hoom)
मूळ लेखक : जेरी पिंटो (Jerry Pinto)
मूळ पुस्तकाची भाषा : इंग्रजी  (English)
अनुवाद : शांता गोखले (Shanta Gokhale)
पाने : १८६
ISBN : 978-81-7185-515-5

ही मुंबईत राहणाऱ्या एका कुटंबाची गोष्ट आहे. आई-वडील-मुलगा-मुलगी असं चौकोनी कुटुंब आहे ते. या कुटुंबातला मुलगा गोष्टीचा निवेदक आहे. त्याची आई मनोविकारग्रस्त आहे. तिला मधून मधून या आजाराचे झटके येत असतात. कोणीतरी आपल्याला, आपल्या घरच्यांना अपाय करणार आहे अशा भीतीने ती सैरभैर होत असते. आरडाओरडा करते; स्वतःचा जीव द्यायचा प्रयत्नही करते. थोडी निवळली की स्वतःच्या आयुष्याबद्दल बरंच लिहिते. कधी झटक्यामध्ये खूप बोलतेही आपल्या आयुष्याबद्दल. विशेष म्हणजे आपल्या मुलांशीच ती तिचे आणि नवऱ्याचे शरीरसंबंध, स्वतः केलेले गर्भपात अशा खाजगी विषयांबद्दल बोलते. तर या पुस्तकभर त्या बाईचं बोलणं आणि तिचं लिखाण यातून तिचं गत आयुष्य पुढे येतं. तर तिने केलेले आत्महत्येचे किंवा विध्वंसक कृती याबद्दल तिचा मुलगा सांगतो. 

हा या कथेचा सारांश आहे. पण कादंबरीच्या ब्लर्ब मध्…

अहिराणी गोत (Ahirani Got)

Image
पुस्तक : अहिराणी गोत  (Ahirani Got)
लेखक : डॉ. सुधीर रा. देवरे (Dr. Sidhir R. Deore)
भाषा : मराठी(अहिराणी बोली) (Marathi - Ahirani Dialect)
पाने : २१६
ISBN : 978-93-82161-95-0

हे अहिराणी बोलीतलं पुस्तक आहे. म्हणजे प्रस्तावना सोडली तर पूर्ण पुस्तक अहिराणी बोलीतलं आहे. अहिराणी  महाराष्ट्र-गुजराथ सीमेजवळच्या भागात बोलली जाते. त्यामुळे गुजराथीचा प्रभाव स्पष्ट जाणवतो.हे परिच्छेद वाचून बघा.

गुजराथी "छे" सारखं इथे "शे" अाहे, चा-ची-चे ऐवजी ना-नी आहे; शाळेत, घरात ऐवजी शाळामा, घरमा अाहे, उठाडं, करी दीधं, करावा, बोलावा अशी वाक्यरचना आहे. पुलंच्या या वाक्याची मला सारखी आठवण येत होती - राज्यांच्या असतात त्या सीमा रेषा, भाषांच्या असतात त्या मीलन रेषा.  जर तुमची बोली भाषा अहिराणी नसेल, तुम्हाला गुजराथी येत नसेल किंवा फार कानावर पडली नसेल (मुंबईकरांसारखी) तर अहिराणी समजायला सुरुवातीला कठीण जाईल  पण वाचत गेलात की आपोआप सवय होईल आणि गंमत वाटेल वाचायला.

लेखकाने स्वतः पुस्तक आणि त्यामागाची भूमिका अशी समजावून सांगितली आहे.


अनुक्रमणिकेवर एक नजर टाका.



काव्यात्मक कुटं म्हणजे उखाणे/कोडी आहेत. माणून…

The Idiot brain (द इडियट ब्रेन)

Image
पुस्तक : The Idiot Brain (द इडियट ब्रेन)
लेखक : Dean Burnet (डीन बर्नेट)
भाषा: English (इंग्रजी)
पाने : 350
ISBN : 978-1-78335-082-7


आपण जसे वागतो तसे का वागतो? आपल्याला भीती का वाटते? काही जणांना बस का लागते? आपल्याला "१२च्या वेळी"भूक का लागते? गडबड गोंधळ चालू असताना आपल्याला एकाग्र का होता येत नाही? हे आणि असे अनेक प्रश्न व त्यांची वैज्ञानिक उत्तरे देणारे हे पुस्तक आहे. उदा.ज्यांना गाडी लागते त्यांचा मेंदू कसा विचार करतो पहा : जेव्हा आपण हलचाल करतो तेव्हा आपल्या कानाच्या आतल्या पोकळीतील द्रव हलते. तसेच डोळ्यांना आजूबाजूचे दृश्य पण हलताना दिसते. जेव्हा आपण वेगवान वाहनातून, धक्क्यांशिवाय प्रवास करत असतो तेव्हा आपली स्वतःची हालचाल होत नाही त्यामुळे कानाच्या पोकळीतील द्रव हलत नाही. पण आजूबाजूची दृश्ये वेगाने बदलत असतात. दृश्य बदलतायत पण द्रव हलत नाहीये असा मिश्र संदेश मेंदूकडे जातो तेव्हा मेंदूला असं वाटतं की नक्कीच काहितरी गडबड आहे, पोटात अन्नाद्वारे चुकीचा पदार्थ गेल्यामुळे असं होत असणार. त्यावर प्रतिक्रिया म्हणून मेंदू पोटतील पदार्थ बाहेर टाकून द्यायची आज्ञा देतो. माणूस उलटी करत…

गोदान (Godan)

Image
पुस्तक : गोदान  (Godan)
मूळ भाषा : हिंदी  (HindI)
पुस्तकाची भाषा : मराठी (Marathi)
मूळ लेखक : मुन्शी प्रेमचंद (Munshi Premchand)
पाने : ३२४
भाषांतरकार : दिलेले नाही
ISBN : दिलेला नाही


"गोदान" ही हिंदीतील थोर साहित्यिक मुन्शी प्रेमचंद यांची प्रसिद्ध कादंबरी आहे. इंग्रजांच्या काळातल्या लखनऊ जवळच्या खेड्यात घडणारी ही कादंबरी आहे. त्यावेळच्या शेककऱ्यांचे साधारण स्वरूप असं की जी काही थोडीशी जमीन आहे ती कसायची, तुटपुंज्या उत्पन्नात घर चालवायचे, ते चालत रहावे यासाठी कर्जे घ्यायची आणि आयुष्यभरासाठी व्याजाच्या ओझ्याखाली स्वतःला गाडून घ्यायचं. कधी उत्पन्न चांगले आले नाही म्हणून परतफेड थकायची तर कधी गावातल्या सावकार-पटवारी-महाजन-कारकून मंडळींकडून फसवणूक झाल्यामुळे पैसे देऊनही कर्ज शिल्लकच. त्यामुळे एकदा का कर्जाचा फास मानेला बसला की बसलाच. असाच शेतकरी होरी आणि त्याची बायको धनिया ही या कथेची मुख्य पात्रे. त्यांचा परिस्थितीशी करूण संघर्ष हा या कादंबरीचा गाभा आहे. 

ही कादंबरी आपल्या डोळ्यासमोर त्यावेळची गावव्यवस्था उभी करते. गावात जातीभेद आहे, उच्च-नीच मानणे आहे. पण जातीय विद्वेश नाहिये कारण प्रत…

સંબંધ... તો આકાશ !(Sambandh ...to aakash!)

Image
पुस्तक : સંબંધ... તો આકાશ (संबंध... तो आकाश / Sambandh...to aakash!)
लेखिका : કાજલ ઓઝા વૈદ્ય (काजल ओझा वैद्य / Kaajal Oza Vaidya)
भाषा : गुजराथी
पाने : १२८
ISBN : 978-81-8440-361-9


काजल ओझा यांचा हा कथा संग्रह आहे. प्रस्तावनेत त्या म्हणतात त्याप्रमाणे या कथा स्त्री-पुरूष संबंधावर आधारित आहेत. पण या संबंधातल्या नवरा-बायकोचं संबंध हाच सगळ्या कथांचा मुख्य गाभा आहे. या संबंधात शारिरिक गरजा, मानसिक गरजा, करियरच्या गरजा अशा वेगवेगळ्या गरजा सांभाळताना त्यांचा गेलेला तोल आणि त्यातून फसलेले लग्न संबंध असे एकूण स्वरूप आहे. काही कथा लग्नाधीचे फसलेले प्रेमप्रकरण लग्नानंतर पुन्हा आयुष्यात येते या प्रकारच्या आहेत.


उदा. काही कथांची मध्यवर्ती कल्पना :
नवर्‍याच्या मित्राबरोबर संबंध जे मुलाला कळतात... लग्नानंतरही जुन्या प्रेयसीबरोबर चालू ठेवलेला समांतर संसार मुलीला कळतो... स्वतः करियारच्या आणि स्व च्या शोधात घर सोडून बाहेर पडलेली स्त्री अनेक वर्षांनी मुलाला भेटते. घर-संसाराला कंटाळून, नवर्‍याच्या नातेवाईकाच्या प्रेमात पडून त्याच्याशी लग्न करून पुन्हा संसारात अडकतेे.. एक श्रीमंत युवक गृहिणी हवी म्हणून साध्या मुलीश…