Sunday, 31 July 2016

योगिक प्राणायाम (Yogik Pranayam)




पुस्तक (Title): योगिक प्राणायाम (Yogik Pranayam) 
मूळ इंग्रजी पुस्तक (Original English Book) : Yogic Pranayama
भाषा (Language) : मराठी  (Marathi)
लेखक (Author) : डॉ. के. एस. जोशी (Dr. K.S. Joshi)

अनुवादक (Translator) : डॉ. अरूण मांडे (Dr. Arun Mande) 



योग, योगासने, सूर्यनमस्कार, प्राणायाम हे शब्द आता कुणाला अनोळखी राहिले नाहीत. पुस्तकं वाचून, टीव्हीवर बघून, ऑनलाईन व्हिडिओ बघून किंवा प्रत्यक्ष शिकवणीला जाऊन या गोष्टी शिकण्याचा किंवा किमान त्याबद्दल माहिती मिळवण्याचा प्रयत्न अनेक जण करताना दिसतात. अशा सर्वांसाठीच उपयुक्त असे हे पुस्तक आहे. या दीडशे पानी पुस्तकातल्या प्रकरणांबद्दल सांगितलं की तुम्हाला पुस्तकाची चांगली कल्पना येईल. 

प्रकरण १: प्राणयाम म्हणजे काय ? 
यात शाव, श्वसन त्याच्यावरचे नियंत्रण या बद्दलची प्राथ्मिक माहिती आहे

प्रकरण २: प्राणायामाविषयी गैरसमज
यात वेगवेगळ्या गैरसमजांबद्दल ऊहापोह केला आहे आणि त्यात कसं तथ्य नाही हे समजवलं आहे उदा. प्राणायाम धोकादायक आहे,गुरुमन्त्र घेतल्याशिवाय प्राणायाम करू नये,प्राणायामाने श्वास वाचल्याने कितीही काळ जगता येतं इ.

प्रकरण ३: सुरुवात करण्यापूर्वी
यात प्राणायामाविषयीच्या नेहमी विचारल्या जाणाऱ्या प्रश्नांची चर्चा आहे.
उदा. प्राणायाम कोणी करावा/करू नये, कधी करावा, किती वेळ करावा, जागा कशी असावी, खाण्यापिण्यात काही बदल केले पाहिजेत का इ.
प्राणायाम करताना बसण्याची स्थिती कशी असावी उदा. सिद्धासन, पद्मासन, सुखासन हे समजवलं आहे

प्रकरण ४: प्राणायाम कसा करावा
प्राणयामाच्या तीन अवस्था - पूरक, कुंबहक, रेचक - या बद्दल विस्तृत माहिती आहे. या अवस्था कशा मोजायच्या, त्यांचं प्रमाण किती असलं पाहिजे याचही नीत विवेचन आहे. सुरुवातीला तो किती करावा मग वेळ हळूहळू कसा वाढवावा हे विस्तृतपणे लिहिले आहे.
प्राणयाम करताना काही खास बंध (शरीराची विशिष्ट स्थिती )- जिव्हाबंध, जालंदरबंध, उड्डियानबंध, मूलबंध - सांगितले आहेत. त्याचीही तप्शीलवार आणि सचित्र समजावले आहेत.

प्रकरण ५: प्राणायामाचे प्रकार
अनुलोम-विलोम, सूर्यभेदन, उज्जयी,भस्त्रिका, शितली, सितकरी, भ्रमरी, मूर्च्छा, प्लविनी ई. बद्दल थोडी थोडी माहिती आहे.

प्रकरण ६: प्राणायाम आरोग्याची गुरुकिल्ली
श्वसन कसं होतं, फुफ्फुसात रक्त शुद्ध कसं होतं, प्राणायामामुळे त्याच्यावर चांगलां परिणाम कसा होतो, मेंदूवर नियंत्रण कसं मिळतं इ.

प्रकरण ७: प्राणायामाद्वारे रोगांवर उपचार 
यात सर्वप्रथम अनारोग्याच्या कारणांची चर्चा आहे. आणि एकूणच आरोग्य सुधारण्यासाठी आहर-विहार-विश्रांती कशी सुधारली पाहिजे याबद्दल सामान्य ज्ञान आहे. त्यानंतर काही विशिष्ट समस्यांवर प्राणयाम - कुठला, कसा, किती - करावा तसंच कुठली योगासने करावीत याबद्दल मार्गदर्शन आहे. उदा. डोकेदुखी, मायगेन, मधुमेह, व्हेरिकोव व्हेन, लंगिक कमजोरी इ.

परिशिष्ट १ : सूर्यनमस्कार 
सूर्यनमस्काराच्या स्थितींची चित्रे आणि थोडं वर्णन आहे.

परिशिष्ट २ : काही महत्त्वाची आसने
८ आसनांची चित्रे आणि थोडं वर्णन आहे.

परिशिष्ट ३ : ’योगाद्वारे’ तंदुरुस्त रहा
१६ आसने आणि प्राणायाम यांचा रोज ६० मिनिटे सराव करण्यासाठी क्रम आणि वेळ दिला आहे.


वाचताना दोन गोष्टी जाणवतात; एक - पुस्तका लेखकाबद्दल काहीही माहिती दिलेली नाही. लेखकाचा या क्षेत्रातला अनुभव, काम याची माहिती मिळाली असती तर पुस्तकाचा प्रभाव वाढण्यात आणखी मदत झाली असती.
दुसरं - लेखकाने महर्षी पतंजलींचं योगसूत्र, "घेरंड संहिता", हठयोग, योगवाशिष्ठ या ग्रंथांचा संदर्भ दिला आहे. पण प्राणयामाबद्दलच्या कुठल्याही आधुनिक वैज्ञानिक संशोधनाचा संदर्भ येत नाही. 

प्रकरणांविषयी हे वाचल्यावर पुस्तक माहितीपूर्ण आहे हे सांगायलाच नको. तसंच प्राणायामाची सुरुवात कशी करावी हे वाचून प्रत्यक्ष कृतीलाही सुरुवात करता येईल. एकदा या वाटेवर प्रवास सुरु झाला की प्रत्यक्ष मार्गदर्शन आणि अधिक वाचन, सराव, अभ्यास हे पुढचे टप्पे आहेतच. 
या प्रवासाचा श्रीगणेशा तुम्ही केला नसेल तर प्राणायाम आणि त्याचे फायदे याची तोंडओळख होऊन प्राणायाम करावा असं नक्कीच वाटायला लावणारं हे पुस्तक आहे.


------------------------------------------------------------
मी दिलेली पुस्तक श्रेणी  :- जवा ( जमल्यास वाचा )
------------------------------------------------------------





----------------------------------------------------------------------------------
आवा ( आवर्जून वाचा )
जवा ( जमल्यास वाचा )
वाठीनावाठी ( वाचलं तर ठीक नाही वाचलं तरी ठीक )
नावाठी ( नाही वाचलं तरी ठीक)
----------------------------------------------------------------------------------

Sunday, 24 July 2016

Jugaad Innovation जुगाड इनोव्हेशन




पुस्तक(Title):-Jugaad Innovation जुगाड इनोव्हेशन
भाषा(Language) :- इंग्रजी (English)
लेखक(Authors)  :-  Navi Radjou (नवी राजू)
                           Dr. Jaideep Prabhu (डॉ. जयदीप प्रभू)
                           Dr. Simone Ahuja (डॉ. सिमॉन अहुजा)


Innovation is buzzword these days. May it be IT industry, automobile industry agriculture business or even Governance; the innovations and innovators are constantly sought after.  But is innovation the need of today’s world only? Has it become relevant only recently? No; it has been there from the day one of mankind. Even our old Vedas said “नित्य नूतनः सनातनः (Nitya nootanaha sanaatanaha)” i.e. one that is constantly renewing itself is the everlasting.

In all the industries this penchant for novelty, new ideas has been there with goal to become market leader, to have edge over competitors, to carve niche market segment and so on. Multinational companies and industry giants had given the responsibility to generate new ideas, new prototypes to “Research and Development- RnD” department. It was a top-down approach where thought leaders generated ideas and drove markets.

Then we saw a major change – startups, new products from newbies, ideas from common man. These events shook world (“disrupt” as they call it) and shaped the world. Market leaders and MNCs have also took due cognizance of this phenomena and started encouraging their employees to generate ideas, share ideas and be innovative. It is a down-to-top approach. The book “Juggad Innovation” talks about this type.

About word Jugaad
Book says that “Jugaad” is a Hindi word which has origin in Punjabi, which describes makeshift vehicles. Word does not have an exact English translation partly because it is derived from common Indian experience of frugal, homespun and simple solutions to the myriad problem that beset everyday life in India. 
The word is also applied to any use of an ingenious way to 'game the system'. Hence the word carries some negative connotation for some but by and large entrepreneurial spirit of jugaad is practiced by crores in India simply to improvise clever - and completely legitimate - solutions to everyday problems.  

About authors 
This book is written by trio – Navi Radjou,  Dr. Jaideep Prabhu, Dr. Simone Ahuja. 
Navi Radjou is independent thought leader and strategy consultant at Silicon Valley.  He is fellow at western universities and faculty member of World Economic Forum.

Dr.  Jaideep Prabhu Jaideep Prabhu is the Jawaharlal Nehru Professor of Business and Enterprise at the Judge Business School at the University of Cambridge, England. He has taught and consulted with executives from many big MNCs.

Dr. Simone Ahuja is the founder of Blood Orange Media, a marketing and strategy advisory company with digital media capabilities, as well as special expertise in innovation.  Ahuja has served as an advisor to the Centre for India & Global Business at Judge Business School, University of Cambridge and as an Associate Fellow for the Asia Society, NYC.

About book
Indians find out ways to make their life simple with whatever resources they have e.g. Empty soft drink bottles are used in refrigerator, bigger cans are reused to store rice, lentils etc. Thus “Jugaad” is a different way to approach problem. It focuses what one has in hand & how best it can be used; how to pursue growth in difficult circumstances.

Authors aptly point out that this attitude is not only limited to Indians. It is seen in every community and every country. Even many languages have different word for it. Brazilians call it “jeitinho”, Chinese call it “zizhu chuangxin”, Kenyans “Jua kali” etc. Similarly jugaad attitude is not only meant for individuals. The way some bigger companies have navigated business in stormy weather can be also termed as Jugaad.

Authors analyze further and put forward six characteristics of jugaad approach viz.
1) Seek opportunity in adversity
2) Do more with less
3) Think and act flexibly
4) Keep it simple
5) Include the margin
6) Follow your heart
Every characteristic is devoted a separate chapter and is further discussed theoretically. Interestingly every chapter is full of examples from across the word to showcase that these are not mere bookish theories. There are practical, working examples.

I will just enlist few examples to give you a glimpse of it.
1)   A potter from Rajasthan has developed a refrigerator named “Mitticool” from simple clay. Fridge needs no electricity ,100% biodegradable  and produces zero wastage over life time. It is boon to villagers for whom electric supply is still a distant dream. 

2)   Story of “Suzlon” from textile unit in Surat to large wind energy solution provider. Its head Mr. Tanti had initially bought wind turbines for his textile business. He saw the “opportunity in adversity” and turned to new business.

3)   In Kenya only 10 percent population has access to banking service yet mobile penetration is more that 50%. “Safaricom”, a local telecom provider, launched service called “M-PESA”- an SMS system that enables people to send, save and transfer money using phone at a fraction of cost of traditional ways.

4)   In 2000 Airtel was short of both capital and technology. It needed to scales up its business. Chairman Anil Mittal used jugaad approach “getting more with less” he decided to outsource all but key marketing  and branding activities to partner companies like IBM that had capital, technology or both.

5)   “Haier” is a Chinese consumer goods company that is making giants like GE, whirlpool nervous by its growing market share in washing machine, AC and other coolers. Haier got call from a farmer compaling about clogging of drain pipe of washing machine. The technician found out that farmer was using it to wash potatoes J. Instead of disowning the problem the company saw followed “Think and act flexibly” principle. It modified its machine that could handle even vegetables. The product was very popular in farmers.

6)   As per a survey carried out by “Phillips” its consumers felt intimidated by growing complexity of technology. 30% home networking products were returned as users did not know how to set them up; 50% people postponed their decision to buy its digital camera, deterred by its complexity.  Philips decided to follow principle - “keep it simple”. Entire organization was restructured. It even extended its simplicity to its corporate communication : no PowerPoint presentation was allowed to exceed 10 slides. Company launched a rebranding campaign themed “Sense and simplicity”- which has become corporation’s motto. It began to proactively infuse end user’s view in every product.

7)   Jugaad entrepreneurs recognize that even low-income consumers have high aspirations and are eager to climb up hierarchy of needs. In early 1990s, Heloisa Helena Assis- known as Zica – recognized the basic need of underprivileged woman to look beautiful. One need was to straighten hair which costs a lot to a women with meager incomes.  After several experiments on her own curly hairs she came up with right formula to straighten hairs. Zica opened her saloon in Rio De Janeiro. Formula and saloon was hit. She did “include the margins”.

8)   Jugaad entrepreneurs “follow their heart”. They are regularly exposed to harsh conditions in which their fellow citizens live. It arouses empathy of jugaad entrepreneurs to improve their conditions.  Another reason why jugaad innovators follow their heart – more than their brain is – they are forced to think on their feet all the time. Confronted daily with do-or-die situation,  jugaad innovators have learned to make decisions on the fly. That is why when Kishore Biyani saw signs that westernized model of retailing for Big Bazaar was faltering, he quickly dropped it embraced & new one – without waiting for opportunity to do market research.   
etc.

Having read this elaborated explanation of principles and success stories; it is no wonder that organizations will like to adopt or imbibe jugaad approach in their working style. The chapter “Integrating Jugaad into your organization” thoroughly discusses this process. It also lays out some guidelines for this adoption. There is case study of GE – “How GE successfully integrates Jugaad and SixSigma”.

Jugadd should not be limited to organizations or few individuals. It should be an ecosystem. Larger institutions in the US and Europe – such as governments and universities- are actively supporting the emergence of such ecosystem and contributing to its sustainability.  DIY (do-it-yourself) trend is growing. The last chapter “Building Jugaad nation” highlights different aspects of current status and ways to develop this ecosystem.


My view about book
This book throws light on different aspects of innovation and many user stories. Book is full of details – theories, principles, examples, names, numbers etc. So while reading I felt like taking break to digest content read so far before moving ahead.  

You understand the principles quickly but reading so many examples sometimes makes boring. I felt like – “why are you harping on same point again and again? Move ahead”. I skipped few pages and started reading from next subtitle. Thus I did not finish it in one go. I skimmed through important points then revisited few example once and few examples later. 

I think they could have structured the book differently;  short topics explaining each principle followed by every case study separately.


All in all this book is worth reading by everyone – professional or not – to kindle the spark of innovation. It will also give confidence to common man that he/she can do far more than just complaining about circumstance or government. It will motivate us to think that problem may be complicated but solution can be simple.

So do read it. 


------------------------------------------------------------
मी दिलेली पुस्तक श्रेणी  :- आवा ( आवर्जून वाचा )
------------------------------------------------------------





----------------------------------------------------------------------------------
आवा ( आवर्जून वाचा )
जवा ( जमल्यास वाचा )
वाठीनावाठी ( वाचलं तर ठीक नाही वाचलं तरी ठीक )
नावाठी ( नाही वाचलं तरी ठीक)
----------------------------------------------------------------------------------

Saturday, 16 July 2016

कृष्णदेवराय (krushadevarai)




पुस्तक :- कृष्णदेवराय (krushadevarai)
भाषा :- मराठी(Marathi)
लेखक :- डॉ. लक्ष्मीनारायण बोल्ली (Dr. Laxminarayan Bolli)

विजयनगरचं साम्राज्य हे भारतीय इतिहासातलं सुवर्णपान. हरिहर-बुक्क या बंधुद्वयांनी मुसलमानी आक्रमणाला विरोध करत हिंदूधर्मीयांचं स्वतंत्र राज्य स्थापन केलं. त्या पुढच्या राजांनी त्याला साम्राज्याचं स्वरूप आणलं. या साम्राज्याच्या भौगोलिक सीमा रुंदावण्याचं आणि त्याला समृद्धीच्या शिखरावर नेऊन ठेवण्याचं काम केलं ते कर्तृत्ववान राजा कृष्णदेवराय याने. हे पुस्तक या कृष्णदेवरायाचं हे कादंबरीमय चरित्र आहे. 

हा राजा होता तरी कसा, हे थोडक्यात सांगतो म्हणजे हे चरित्र वाचण्याची तुम्हाला नक्कीच उत्सुकता लागून राहील. 
आपल्या एकोणीस वर्षाच्या कारकिर्दीत राजाने राज्याच्या सीमा संपूर्ण दक्षिण भारतभर आणि श्रीलंकेतही पोचल्या. कटक प्रांतही त्याने जिंकलेला.आदिलशहाचा पराभव करून रायचूर प्रांत आपल्या ताब्यात घेतला. त्याच्या या पराक्रमामुळेच आदिलशहा, कुतुबशहा, निजामशहा यांच्या दक्षिण भारतातल्या विस्ताराला आळा बसला होता. 

पण तो नुस्ता साम्राज्यवादी नव्हता तर उत्तम प्रजापालक होता. शेतकऱ्यांसाठी पाण्याची व्यवस्था करण्यासाठी सरोवर, कालवे बांधणे; सारा वसुलीमधला अन्याय दूर करणे याबाबत तो जागरूक होता.
साहित्य, संगीत,कला यांना त्याने उदार राजाश्रय दिला. कन्नड, तेलुगू, तमिळ आणि संस्कृत भाषेतले कितीतरी कवी त्याच्या राजदरबारी होते. "अष्टदिग्गजलु" अशी उपाधी असणारे आठ तेलुगू महाकवी राजाच्या दरबारी होते. राजा बहुभाषिक, रसिक आणि स्वतः कवी होता. कन्नड असूनही "अमुक्त माल्यदा" हे मधुराभक्तीवर आधारित तेलुगू महाकाव्य कृष्णदेवरायाने लिहिले ज्याची गणना तेलुगुतल्या सर्वश्रेष्ठ अशा पंचकाव्यात होते. काव्य आणि वीरता ; शस्त्र आणि शास्त्र यांचा असा मिलाफ दुर्मिळच.
त्याच्या कारकीर्दीत वेगवेगळ्या ठिकाणी अतिभव्य आणि शिल्पकलेनी नटलेली मंदिरं, गोपुरं बांधून हिंदुर्मीयांच्या गौरवस्थानात भर टाकली गेली.

या कादंबरीत राजाच्या आगमनाची वर्दी देणारी ललकारी अशी दिलीये
श्रीमत समस्त भुवनाश्रय राजाधिराज राजपरमेश्वर
पूर्व पश्चिम दक्षिण समुद्राधीश्वर
अरि राजाराम गंडभेरुंड
यदुकुल संजात
तुळूव वंशोद्भव
नरासारायडू तनय
श्री विरुपाक्ष पद्माधारक
हिंदुधर्म प्रतिष्ठापनाचार्य
गो-ब्राह्मण प्रतिपालनाचार्य श्रीकृष्णदेवराय ...

कन्नड राज्यारमारमण बहुपराक्
कर्नाटकरत्न सिंहासनाधीश्वर बहुपराक् ...

साहित्य समारांगण सूत्रधार ...

अशा या बहुआयामी कर्तृत्ववान सम्राटाने राज्य कसं वाढवलं, अंतर्गत कालाहांचा सामना कसा केला, महाअमात्य तिम्मरसू यांच्या दक्षतेचा यात सिंहाचा वाटा कसा होता, गुरू व्यासराय आणि गुरुबंधु संत पुरंदारदास यांचं मार्गदर्शन कसं मिळालं, नातेवाईकांनी केलेल्या कपटानेच या राजाचं राजपद कसं गेलं हे सगळं वाचण्यासारखंच आहे.

चरित्राची शैली ऐतिहासिक कादंबऱ्यांना साजेशी रसाळ, ओघवती, काव्यमय आहेच. कुठेही विनाकारण प्रसंगला ताणलेलं नाहीये. योग्य ऐतिहासिक पार्श्वभूमी दिलेली आहे पण संदर्भांची चर्चा लांबवून कथेचा ओघ रोखला नाहीये.

हे पुस्तक वाचताना शिवाजी महाराज आणि कृष्णदेवराय यांची तुलना करण्याचा मोह आवरत नाही. हे पुस्तक ऐतिहासिक दस्तावेज नाही आणि माझा इतिहासाचा अभ्यास जुजबीच आहे तरीही मला जाणवलेले काही मुद्दे असे -
कृष्णदेवरायाला साम्राज्य आयते मिळाले होते; शिवाजी महाराजांनी ते शून्यातून निर्माण केले. कृष्णदेवरायाने साहित्य-संगीत-कला इ. ना उदार आश्रय दिला आणि त्यावर भरपूर खर्च केला. महाराजांना तितकी स्वस्थता दुर्दैवाने मिळाली नाही. 
पूर्ण देशाला मुसलमानी सत्तेपासून मोकळं करून, दिल्लीपर्यंत साम्राज्य विस्तार करायची "थोरली मसलत" महाराजांचं स्वप्न होतं. पण राया मात्र दक्षिण भारतावर संतुष्ट वाटतो. 
महाराज जास्त राजकारणचतुर वाटतात. इंग्रज आणि पोर्तुगीजांचा कावाही त्यांनी ओळखला होता. राया मात्र पोर्तुगीज लोकांशी मैत्री जपून होता. बंदुका, घोडे यांच्यासाठी त्यांच्यावर अवलंबून होता. गोव्यात हिंदूंवर होणाऱ्या अत्याचारांकडे काणाडोळा केलेला दिसतो.
शांततेच्या काळात स्वतःची ताकद वाढवायचे प्रयत्न महाराजांनी केले. स्वतःचं आरमार बनवलं. हा राया मात्र शांततेच्या काळात नवीन युद्धतंत्रज्ञान, विज्ञान याकडे लक्ष न देता साहित्यचर्चेत त्यांना प्रोत्साहन देण्यात रममाण झाला.
राया आणि त्याची प्रजा हिंदु धर्माभिमानी असली तरी महाराजांनी प्रत्येक मावळ्यात व पूर्ण रायतेत निर्माण केलेली "हिंदवी स्वराजयाची" आस, धग मात्र वेगळीच. म्हणूनच राया पायउतार झाल्यावर काहीच वर्षांत सिंहासनाच्या लोभापायी झालेल्या सुंदोपसुंदीत साम्राजाचा अंत झाला. उलट महाराजांच्या मृत्यूनंतर गृहकलह होऊनही महाराष्ट्र पुढची २५ वर्षं औरंगजेबाला पुरून उरला. आणि पुढे पेशव्यांनी महाराजांची "थोरली मसलत" पूर्ण केली. आज साडे तीनशे वर्षांनीही "हिंदवी स्वराज्याची" धग मराठी रक्तात सळसळते आहे. 

असो माझी मल्लिनाथी पुरे. महान व्यक्ती आपापल्या काळात कालानुरूप महानच असतात. त्यांचं चरीत्र वाचणं नेहमीच मार्गदर्शक असतं.



------------------------------------------------------------
मी दिलेली पुस्तक श्रेणी  :- आवा ( आवर्जून वाचा )
------------------------------------------------------------



----------------------------------------------------------------------------------
आवा ( आवर्जून वाचा )
जवा ( जमल्यास वाचा )
वाठीनावाठी ( वाचलं तर ठीक नाही वाचलं तरी ठीक )
नावाठी ( नाही वाचलं तरी ठीक)
----------------------------------------------------------------------------------

Sunday, 3 July 2016

भावगंध (Bhavagandh)




पुस्तक :-भावगंध (Bhavagandh)
भाषा :- मराठी(Marathi)
लेखक :- पु.ल.देशपांडे (P.L. Deshpande)


महाराष्ट्राचं लाडकं व्यक्तिमत्त्व पु.ल.देशपांडे यांचं "भावगंध" हे पुस्तक नुकतंच वाचलं. पु.लंनी वेगवेगळ्या वेळी वेगवेगळ्या कारणपरत्वे लिहिलेल्या लेखांचा समावेश या पुस्तकात आहे. ज्यांनी पुलंचं फक्त विनोदी लिखाणच वाचलं आहे अशा नवख्या वाचकांना हे जाणवेल की पु.ल. फक्त विनोदी लेखक नव्हते तर अतिशय गंभीर विषयांवर चिंतनात्मक लेखनसुद्धा ते करत. ही चिंतनाची बैठक, चांगल्याची आवड आणि दुसऱ्याला चांगलं म्हणण्याचा निर्भेळपणा हीच त्यांच्या खुसखुशीत विनोदामागची ताकद आहे. 

या लेखांमधले बरेच लेख हे एकेका व्यक्तीबद्दल लिहिलेले आहेत - कोणाला श्रद्धांजली वाहताना तर कोणाच्या सत्काराप्रित्यर्थ. उदा.  गदिमांविषयी "लोकशाहीर माडगुळकर" , निळू लिमये यांच्याविषयी "आपले निळूभाऊ", ज्येष्ठ नर्तिका रोहिणी भाटेंबद्दल "बेबी भाटे आणि तिचे वेड", बाबूजी-गदिमा जोडीबद्दल "स्वरदाता सुखीभव","मोठा कलावंत" - जितेंद्र अभिषेकी, गोव्याचे मुख्यमंत्री भाऊसाहेब बांदोडकर "गोयकरी वैशिष्ट्याचे मनोज्ञ व्यक्तिमत्त्व","गाणं ऐकणारा ऑडिटर" - श्रीराम पुजारी, "हरण्याचा हक्क" - अरविंद देशपांडे, "जीवनाध्वरी पडे आज पूर्णाहुती"- आचार्य अत्रे इ.

पुलं स्वतः या सर्वांच्या सहवासत आले होते. या लेखांमधून पुलंनी त्यांच्या या व्यक्तींसमवेतच्या अनेक आठवणींना उजाळा दिला आहे. तसंच या मतब्बरांच्या व्यक्तिमत्त्वांचे वेगवेगळे पैलू उलगडून दाखवले आहेत.
रुग्णसेवेचं, रक्तदानाबद्दल  जागृती करण्याचं व्रत मनोभावे पाळाणाऱ्या लीलाबाई मुळगावकरांबद्दल ते लिहितात "लीलाबाईंनी ही सारी कंटाळवाणी कामं तितक्याच आस्थेने केली. मनात व्रताची भावना असली, तर दैनंदिन कंटाळवाण्या कामंतूनही आनंदच मिळतो. रोजची स्वयंपाकाची भांडी देखील पूजेची उपकरणी घासल्याच्या भावनेने घासणऱ्या आज्यापणज्या संसारदेखील व्रत म्हणून करीत असत आणि आनंदाचे मळे फुलवीत. व्रताचा फायदा एकच. व्रत केल्याचा आनंद....
लीलाबाईंचा नाईलाजच आहे, आपल्या गोजिरवाण्या नातीला खेळवताना औषधावाचून तडफडणारे नाती-नातू त्यांना दिसतात. ते स्मरण त्यांना केवळ सुखात रमू देत नाही. हादेखील एक रक्तदोषच आहे"

लेखांचे विषय गंभीर असले तरी त्यांची लेखनशैली हलकीफुलकी सहज गप्पा मारल्यासारखी आहे. त्यामुळे लेख वाचताना खूप मजाही येते आणि मौलिक माहिती, विचारही मिळतात. संगीत शिक्षणाबद्दल एका लेखात ते म्हणतात "रागाची ओळख नोटेशनने करून दिल्यामुळे रागाचे स्वरूप नीट ध्यानातच येत नाही. घोड्याची व्याख्या जर ’मागे पुच्छ विशाल ज्यास असुनी  ते सारखे हालते’ अशी केली आणि घोडा आणि श्वान यांच्यात गल्लत झाली तर दोष कुणाचा ?... रागाचा साक्षात्कार व्हावा लागतो. प्रत्येक रागाला निराळा भावबंध आहे. केवळ हा स्वर वर्ज्य आणि तो स्वर वादी एवढ्यावरून राग समजला असता, तर रेल्वेचं टाईमटेबल वाचून तीर्थयात्रा घडल्याचा आनंद मिळवता आला असता ..."

गंभीर लेखन कंटाळवाणं असण्याची गरज नाही हे कदाचित ते अत्र्यांकडून शिकले असावेत. कारण त्यांच्या बद्दल ते लिहितात "व्याख्यानाला तासन्‌ तास हसत राहणरा श्रोतृसमुदाय ही महाराष्ट्रातल्या जीवनातील अत्र्यंची निर्मिती आहे. त्यापूर्वीची व्याख्याने म्हणजे एक तर देशभक्तीपर उपदेश किंवा सार्वजनिक काडेचिराईत प्राशन असे. अत्र्यांनी "व्याख्यान" नामक गोष्टीचा बाजच बदलला. हसतखेळत हे फक्त पोरांनाच नव्हे तर थोरांनाही शिकवावे लागते हे शिक्षणाचे महान सूत्र या जन्मजात शिक्षकाने दाखवून दिले. त्यांच्यातल्या असामान्य विनोदबुद्धीने खरे पांडित्य आणि नुसतीच पगडी ह्यातला फरक लोकांना त्या काळी दाखवला".

पुलंना माणसं प्रिय होती आणि त्यांचातल्या दोषांपेक्षा त्यांच्या गुणांवर ते अधिक प्रेम करत होते, त्याला अधिक गौरवित करत होते. त्यामुळेच हे सर्व लेख वक्ती"गौरव" पर आहेत. या व्यक्तींच्या चुकांबद्दल, अप्रिय बाजू बद्दल ते ओझरता उल्लेख करून जातात. किंवा त्या नकारात्मक गोष्टीही सकारत्मक रितीने बघतात. अत्र्यांबद्दल ते लिहितात - "त्यांनी अनेक मित्र जोडले आणि शत्रूही केले. आत्यंतिकता हा स्थायिभाव दोषास्पद खरा, पण केवळ दोषास्पद नव्हे! ह्या रानफुलांचा रंगही भडकच होता, पण वास नाजूक होता. अत्र्यांचा हा रासवटपणा अनेकांच्या अंगचोरपणापेक्षा सुसह्य होता. शेवटी अत्रेही माणूसच होते. धिप्पाड व्यक्तिमत्त्वाच्या चुकाही धिप्पाड".

"मुंबईनी काय दिलं- व्यापक दृष्टी दिली" या लेखात त्यांच्या वेळच्या मुंबईबद्दल लिहिलं आहे. त्यांच्या लहानपणी मुंबई किती रमाणीय होती आणि पर्ल्यासारखं उपनगर इतकं हिरवंगार होतं, शेतमळे असणारं होतं हे वाचून आज आश्चर्यच वाटतं.

"प्रत्येक ’चिंधी’नी मला खूप काही दिलं" या लेखात चित्रपट व्यवसायात आलेल्या बऱ्यावाईट अनुभवाबद्दल आपलं मन मोकळं केलं आहे. ते लिहितात "..पण चित्रपटांच्या आर्थिक बाजूचा माझा अनुभव फार वाईट निघाला. प्रत्येक चित्रपटात किती मिळाले या पेक्षा किती बुडाले त्याची संख्या जास्त असायची. मला कोणी विचारले कि,"तुम्ही चित्रपट का सोडला" तर मी सांगतो की, "मी नाही सोडला; चित्रपटधंद्यानं मला सोडलं. मला त्यात राहणं शयच नव्हतं." 'गुळाचा गणपती'चं लेखन, दिग्दर्शन, त्यातल्या भूमिका, संगीत हे सगळं मी केलं,त्यासाठी एकही पैसा मला मिळाला नाही".

या पुस्तकात पुलंच्या दोन तीन लघुकथाही आहेत. पुलंचं साहित्य हे बहुतेकसं "काल्पनिक" नसतं. "असा मी असा मी" असो किंवा "व्यक्ती आणि वल्ली" यांना "काल्पनिक कथा"-फिक्शन म्हणावसं वाटत नाही. खऱ्याच घटना नावं बदलून आपल्यापुढे येतात असं वाटतं. म्हणून पुलंच्या "कथा" वाचताना अप्रूप वाटलं. कथांचे विषय पुलंच्या आवडीचे, जिव्हाळ्याचे आहेत - संगीत, नाटक. संगीतातल्या बुजुर्गाची व्यथा मांडणारी "उरलेला घास"ही गोष्ट आहे. नाटकातल्या पैसा-प्रसिद्धीच्या मागे येणारी व्यसनाधीनता कशी लाचार बनवते याचं चित्रण "राघव आणि तारका स्वर्गीच्या"त आहे. अनेक वर्षं नाटककंपनीत कपडेपड सांभाळणऱ्या एका म्हाताऱ्या सेवकाची नाटक कंपनी बंद होताना, विशेषतः ज्या कपड्यांना जिवापाड जपलं त्यांची होऊ घातलेली हेळसांड बघून होणारी तगमग "शेवटचा प्रयोग" या कथेत आहेत. अशाच अजून दोन-तीन कथा आहेत.

१९४८ साली पुलंनी लिहिलेले "संगीत बिचारे सौभद्र" हे लहानसे विडंबनपर नाटक पण पुस्तकात आहे. संगीत नाटक न पाहिलेल्या आणि न झेपणऱ्या मला या विडंबनाशी तितकसं "रिलेट" करता आलं नाही म्हणून हे नाटकुलं तितकसं मजेशीर वाटलं नाही.

पु.ल. राहत असलेल्या वरळी भागात भिन्न मातृभाषा असणरी मुलं तिथल्या मैदानात ज्या "इंग्लिश" भाषेत बोलत त्या भाषेत पुलंनी त्यांच्या नात्यातल्या एका लहान मुलीला १०वी उत्तीर्ण झाल्याबद्दल लिहिलेलं पत्र खूपच गमतीदार आहे. पुलंची भाषा-बोली उचलण्याची प्रतिभा (जी "म्हैस" कथेतून दिसते) ती इथेही जाणवते. आणि मुलात मूल होऊन त्याला लिहिताना त्यांच्यातलं खोडकर मूलही सारखं बाहेर डोकावतं. उदा. "All you Thakur-lok Mathswala you see. Dadarwala Bhaikaka get 90%, Mohankaka  91%, your father 92%. Chandukaka lost his 93% by only 60% but now he is highest because always in the airplane. What good joke no? ...
Umesh as you know has joined Indian Air force. When sardarji join Air Force it is Hair Force and when Umesh joins Air Force it is Air Farce...."

तर पुस्तकाचं नाव आणि लेखक सांगितल्यावर "पुस्तक नक्की वाचा" हे वेगळं सांगायची गरज नाहीच. तरीही इतकं लिहिलंय म्हणून एक "फॉर्मलिटी" म्हणून सांगतो पुस्तक आवर्जून वाचा



------------------------------------------------------------
मी दिलेली पुस्तक श्रेणी  :- आवा ( आवर्जून वाचा )
------------------------------------------------------------



----------------------------------------------------------------------------------
आवा ( आवर्जून वाचा )
जवा ( जमल्यास वाचा )
वाठीनावाठी ( वाचलं तर ठीक नाही वाचलं तरी ठीक )
नावाठी ( नाही वाचलं तरी ठीक)
----------------------------------------------------------------------------------

Stay hungry stay foolish स्टे हंग्री स्टे फूलिश






पुस्तक :-Stay hungry stay foolish (स्टे हंग्री स्टे फूलिश)
भाषा :- इंग्रजी (English)
लेखक :- रश्मी बन्सल  (Rashmi Bansal)


This review is written by my friend Prashant Sharama

This book contains success stories of entrepreneurs who have passed out IIM. 
Every person an is inspiration in their areas of expertise and interest. 

This book helps to understand that how bigger milestones like a company can be create from small steps.

While reading we not only understood the successful business aspects but also learn about business failures and steps to revamp it.

The common views of all entrepreneurs are as follows 
1. Money is not the only deriving force for great work. 
2. Individual should listen to their heart more than the mind.
3. Always do what you love to do and enjoy your work  
4. Dream big and follow your dream.